Address by Elder Ephraim at the Millennium Venue, 27 October 2005

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Difficult days—but never mind; he does not become indignant.

Difficult days. Can you hear now? All right? Can you hear? I said, can you hear? Let us see what we are going to do with this drum, as we call it.

In the difficult days we are passing through, both as a nation and as a Church, we also have God’s consolation. One such consolation was the conference held in our city in honor of our late Elder Joseph. We always need spiritual words as we walk the path of our life through “a dry and trackless land, where there is no water.” Our journey through this world needs the consolation and refreshing grace of God, of the Holy Spirit. And I am certain that this evening the Elder will refresh us with his words, so that we may receive strength, consolation, and support from God and continue the struggle set before us. We therefore wish the Elder a pleasant stay and strength enough to complete his program here in Cyprus. Above all, however, may we become good soil, so that the good seeds of God sown in our hearts may bear fruit a hundredfold. Thank you.

Your Eminence, reverend fathers, and beloved brothers and sisters.

Let me get my watch as well.

This is the second time I have attended this event of the Holy Church of Saint Arsenios. I passed by it the day before yesterday and saw that the work is moving forward. As I sat here at the table just now, watching all these fine young men and women dancing, I remembered Elder Porphyrios, that blessed man of virtue who has now reposed. As I was told, there at Kallisia near Penteli, where he had his hesychasterion, his hermitage,

he once invited two of his spiritual children who were going to be married. He invited them to the hermitage, where their wedding took place, and afterward...

the violin began to play as well. Someone who was present at that blessed wedding told me that the Elder was filled with joy. When he was asked why he was so happy, he replied, “I am happy because I delight in seeing our tradition.”

Just before I left the Holy Mountain, Your Eminence, a group of children from a private school came to the monastery. I was walking around the courtyard, and they had those things—what are they called? Headphones; I do not know the Greek word for them. One boy was walking with those things over his ears, and I stopped him. I came upon him in the courtyard and said, “Come here. What are those things you have there?” He replied, “I am listening to songs.”

I asked, “And what songs are you listening to?” He would not tell me. So I grabbed hold of him by force, removed what he had over his ears, and put them over my own. The moment I did, I was startled. It was rock music.

I said to him, “My child, you have come to the Holy Mountain, and you are listening to this music?” He answered, “Father, I have special permission from my teacher to listen to it. Even when I am in class, unless I have these over my ears and listen to this music, I cannot calm down. In fact, I even have to wear them and listen in order to fall asleep.”

I was deeply saddened because today, unfortunately, there is a tendency in every sphere to abolish the tradition of Greece and Cyprus—for Cyprus is Greek. Unfortunately, my brothers and sisters, the dark powers of darkness, which are often more shrewd than the sons of light, want to strike at our tradition. I do not know whether you remember what the then United States Secretary of State, Kissinger, said. Someone brought me the interview he had given to a magazine, and I read what he said about the Greeks. He said specifically: “The Greeks are a strange people. They stand in the way of American plans, and we cannot come to an understanding with them. But we told the appropriate councils that we do not need to wage war in order to destroy them. We will wage a different kind of war.” And he told them: “Strike at their language.”

“Strike at their tradition, and strike at their religion.” Therefore, my brothers and sisters, we must be extremely careful. Today we are facing an invasion, an assault by alien powers seeking to subjugate our tradition, our way of life, and our manner of spiritual life.

A person can live in the world, but he will encounter many difficulties. Those of us who unlock the hearts of many people already see that their problems are not only numerous but very difficult to solve. They are grave problems that lead to a dead end. The reason is that, unfortunately, television and the mass media promote an invasion of foreign things and foreign customs. We must therefore remain faithful to what we have received. It is a blessing that the Holy Mountain exists, the only truly monastic commonwealth remaining on earth, because there one can see the beauty and grandeur of the spiritual life. Thankfully, this life also reaches beyond the Holy Mountain. That is why we must visit the monasteries. As I have said elsewhere, in these years through which we are living, the hour of monasticism has come. This is not because monasticism intends to impose the monastic life upon the world by force, but because people have become so alienated and have strayed so far from life’s true meaning

that monasticism, through the living witness of its presence, must make them reflect, shake them awake, and lead them to become truly serious and conscious of their responsibilities. The President of Russia recently came to the Holy Mountain. What can I tell you? It made a deep impression on me. He brought about a hundred bodyguards with him. And you should have seen them, Your Eminence, there before the Axion Estin icon: all of them nearly six and a half feet tall, making full prostrations before the Most Holy Theotokos of the Axion Estin with such longing. And there was Mr. Putin, who had been an official of the KGB before becoming President of Russia.

Do you know how he became a man of God? In fact, when I met one of the ministers of Greece, he told me the following: “Father, we went to Russia with Mr. Karamanlis, and at the dinner hosted for us by Mr. Putin, I happened to sit beside Mr. Putin’s wife. She told me that she goes to Holy Confession, their children go to Holy Confession, and the whole family shares the same spiritual father.” And what do you think caused Putin to reflect deeply and return to Christ? He had a country house, and an electrical fault in the wiring caused the house to catch fire. Absolutely everything was burned. Even some thick plastic light fixtures that were there disappeared entirely in the flames. But he had a cross,

a cross his mother had given him. It was not that he believed, but he wanted to keep it because it had come from his mother. He said, “I was deeply saddened. It was a very small cross, and I thought, what a pity about that little cross. I wanted to keep it. I do not care about the other things; I can replace them.” Then, as he stood there upon the ruins—just imagine a house after a great fire—he found the little wooden cross completely untouched. It had not burned. From that moment, he began to reflect deeply and became a man of God. When he came to the Holy Mountain, he spoke from the heart. As you know, speeches are sometimes written for presidents and other prominent figures, and they merely recite them by rote. But he spoke from the heart. He spoke twice, once inside the church and once in the hall of the

Holy Community, as you remember, and said: “Russia owes a great deal to the Holy Mountain. I came to venerate the Most Holy Theotokos of the Axion Estin and the Panagia Portaitissa, and then to go to the Russian monastery and venerate the holy skull of Saint Panteleimon. I have very great reverence for the Most Holy Theotokos. We owe profound gratitude to the Holy Mountain and to Greece, because out of Russia’s 150 million people, 130 million are Orthodox Christians. Since we passed through communism and saw the wretched condition into which our homeland fell, our watchword now is to return to our tradition. I came here at the behest of the Russian people, to come and venerate. Indeed, we have encouraged our people and given them an impetus to return to their roots.” And I say in turn: “If the Russians...”

who, as you know, received Christianity from us, from Constantinople, are beginning to understand that they must return to their roots, then what about us, who possess this tradition in its uncorrupted form? And when we speak of the patristic way of theological tradition, we do not mean these songs, though they too are part of tradition. In its essential patristic meaning, Tradition is the way of sanctification.

This, my brothers and sisters, is precisely what we ourselves possessed: we received it, and we must hand it on. We must therefore become spiritual people. This must continually occupy our thoughts, and we must always carry this pain and concern within us. The pain we carry must be transformed into constant supplication before God, praying as much as we are able and moving beyond outward forms, though these too are necessary.

For Christians to bear spiritual fruit within themselves, they must strive against sin and learn to love prayer. Sadly, in the world we can often spend hours eating, watching television, or chatting. The fashion now, as you know, is for the young and beautiful to go out at midnight and return in the early hours of the morning. This has become the normal routine, while we do not pray. That is why the Sayings of the Desert Fathers tell us that, if you want to know indirectly how much someone loves God, do not ask him outright, because he may be embarrassed to answer you. Ask him indirectly: “How long do you pray?” From his answer, you will understand how much he loves God. And so, my brothers and sisters, these are difficult times.

How difficult are the times we are living through! Conditions are difficult throughout the world, because sin has multiplied greatly. Today sin is regarded as a way of life. You see, I did not even know what a nightclub was, as I told His Eminence. Once we celebrated an all-night vigil with the Holy Belt in Lamia. It began on Friday, and we finished at five o’clock on Saturday morning.

We went to the hotel with several other monks. I heard a noise—music and an uproar—and I was frightened. I looked all around, this way and that, but could see nothing. I wondered, “What am I hearing? What is all this?” As we went farther on, we came to a basement. Through a glass wall in front of me, I could see clouds of smoke and a large hall packed with people. They were dancing and swaying about, and there was such noise and commotion that I became deeply troubled. I said, “If this is entertainment, then what are we to call something that is not entertainment?”

Things are difficult because, as you can see, the ways people seek entertainment, occupy themselves, and work have all become distorted. A person becomes someone different, estranged from what a human being is truly meant to be. That is why an alarm must be sounded, so that all of us will reflect seriously. Our children today find this chaos waiting for them, enter into it, and then we face so many tragedies. We meet mothers like one poor woman who came to me while I was in Athens. She said, “Geronta, I cannot sleep; I have reached my limit. I go to bed at eleven and get up at one. Has my son come home? No. I lie down again, sleep, and wake up an hour later; still he is not there. Will the emergency police bring him home? Will they bring him back drunk or injured? Will someone telephone me from a detention center and tell me to go and see him? But even when he does come home,” she told me, “how would I dare to ask him anything?”

“If I ask him, ‘Where were you until so late?’ he will beat me.” Today these are not isolated cases. Such events and such scenes of family life are multiplying, and sadly they are coming to Cyprus as well. Therefore, my brothers and sisters, we need much prayer—prayer offered with pain of heart—that God may have mercy on us. Things are difficult.

For today, within the family, the slightest thing can cause an uproar, and divorce is immediately proposed, because people no longer bear spiritual fruit within themselves. Do you think people in former times had no problems? Yet they showed patient endurance. I remember women I knew whose husbands beat them severely at least once a week. Once I asked a neighbor of mine, “Why do you not leave him?” And what did she tell me? She said, “Because I have had children with this man, I will endure him patiently.”

Those uneducated women possessed a theological formation within themselves, precisely because they understood the meaning of the Cross. They understood the meaning of spiritual life and of humility; they humbled themselves, yielded, and kept their families together. Today, at the slightest resistance, there is an uproar and turmoil. But things cannot go on this way. And so, my brothers and sisters, I beg you: we need a spiritual awakening. Each person must examine himself. We must make a proper and sincere confession, so that the grace of God may begin to illumine us and teach us humility. You see, humility is what resolves every problem. Consider Saint Symeon the Stylite. When he went up onto his pillar, the other fathers of the skete began to speak about him, because he was the first to be illumined to undertake this kind of ascesis. Some said, “He is deluded.” Others said, “Who knows? Perhaps he is peculiar.” Still others called him eccentric.

Others said, “He did it out of devotion.” Then some of the discerning elders—there was a gathering of the elders at the skete—said: “Fathers, we shall send someone to tell him to come down, saying that this is the command of the fathers gathered in council. If he humbles himself and agrees to come down, we shall tell him to remain where he is. But if he says, ‘You do not know what you are doing,’ and resists, then he is deluded.” So a representative of the fathers gathered in council went and told him, “Abba Symeon, the fathers ask you to come down from the pillar, because they are not at peace.” At once, while still atop the pillar, he replied, “May it be blessed. Since the fathers are not at peace, I shall come down.” The representative then told him, “Remain where you are and continue,” because the discerning fathers saw that humility is the true image of spiritual life. Therefore, my brothers and sisters, today there is egotism. You see? “He walked past and did not speak to me.”

“He passed by and looked at me askance; he passed by and paid no attention to me, although he paid attention to someone else.” We suffer from all these problems because we lack humility. And humility is a grace of the Holy Spirit. We attain this if we strive to enter properly into the life of the Church. Here in Cyprus, as you know, something often happens: you become enthusiastic very easily and begin living a spiritual life, but then you forget all about it and return to grilled meat and beer, as someone once said to a Cypriot. We must take care to maintain steady spiritual labor, so that we may increase the grace of God, because, as you see, difficult days are coming. They are coming now, while we are passing in a particular way along the narrow and afflicted path. So we must be watchful and hold fast, because, as you see, there is constant despair, disappointment, discouragement, and emptiness. I encountered all these things in recent days as I traveled around our island. But why is this so?

A person of God must possess patient endurance and strength, and must see things with an illumined nous, the spiritual intellect. When illumination comes to the nous, he will understand God’s fatherly providence. As the Sayings of the Desert Fathers tell us, even if heaven and earth were joined together, the person of God would remain unmoved and untroubled, because he has experienced divine aid. What does this mean? He has experienced the providential presence of God. And his experience is immediate, because he has personally felt God’s providence within himself. This is why the Fathers emphasized what is called the faith of theoria—that is, the faith born of divine vision. What is this faith of vision? It is when each person has his own particular experience of divine aid and beholds God through the divine uncreated energies of God within his heart. Then he becomes a true person; then his inner spiritual powers are brought into harmony, and he becomes complete, lacking nothing.

Such is the person of God. Therefore, as much as you can, remain close to the Church, close to our Christ, and close to our Saints. Now that this conference on Elder Joseph the Hesychast has taken place, we have seen the grace found in people of God. We have seen what sweetness and beauty can flow from a man who had been cast aside and hidden, yet whom the grace of the Holy Spirit revealed. Today he is truly a man for the whole world. See how fragrant our faith is—Orthodoxy! Consider Father Paisios. The other day I met one of Father Paisios’s disciples, and he told me: “Someone came here to my hermitage and said the following:

“‘I was traveling toward Thessaloniki when a monk hitchhiking signaled for me to stop. I let him into the car, and although he did not know me, he told me my name and said, “My child, you have cancer in your lungs. The disease is in its early stages. Go and be examined, and you will catch it in time.”’ While the man was still speaking with him, the monk disappeared from the car. He was stunned and frightened. He knew nothing about such things and had never heard of Father Paisios. He sought out some people connected with the Holy Mountain, and they brought him several photographs. As soon as he saw Father Paisios, he said, “That is the man.” You see, our Saints have not simply departed and vanished. They are with us; they are present. They are Fathers who care for us. We need only call upon them and ask for their help, and they are with us. This is our Orthodoxy; this is our treasure. Orthodoxy is not an idea, my brothers and sisters. It is not philosophy, nor is it romantic nostalgia. Orthodoxy is a lived way of life; it is the presence of the Holy Spirit in the world. Therefore, I pray that, by the grace of our Most Holy Theotokos (All-Holy), the Queen of All, whom you will have as your protectress, her icon may illumine us all, so that we may truly make this the guiding principle of our lives:

“Seek first the Kingdom of God and His righteousness.” How beautiful! Were you not glad that you came tonight? You heard this beautiful traditional music. Some people come to us and say, “Father, do not do this, do not do that, do not do the other—long live the monastic life!” But that is not what we are saying. John Chrysostom says very clearly: “Enjoy everything, but abstain from sin.” You may enjoy everything in this world except sin. Is this not a beautiful way of life? Must we go and watch people gyrating and carrying on—acting, forgive me, like clowns—and take that seriously, instead of devoting ourselves to the worship of God? Then you will see that His grace will be with us, and we will perceive and feel the fatherly presence of our Christ. Amen.

Δύσκολες μέρες, δεν πειράζει, δεν αγανακτεί.

Δύσκολες μέρες. Ακούτε τώρα; Εντάξει; Ακούτε; Ακούτε, λέω; Να δούμε τι θα κάνουμε με το ταβούρλο που λέμε.

Στις δύσκολες μέρες που περνούμε, και σαν τόπος και σαν Εκκλησία, υπάρχει και η παρηγοριά του Θεού. Ήταν το συνέδριο το οποίο έγινε στην πόλη μας για τον αείμνηστο Γέροντά μας Ιωσήφ. Ανάληψη, Αγία Γραφή, Ανάσταση, Αποκάλυψη, Αποκάλυψη, Βασιλεία Γέννησις Ευαγγελισμός, Ουρανών, της των Θεοτόκου, Διάδοχος Φωτικής, Ευαγγελισμός, Ευα Έχουμε ανάγκη πάντοτε από πνευματικούς λόγους γιατί βαδίσουμε τον δρόμο της ζωής μας Γῆ ἔρημος καὶ ἄβατος καὶ ἄνυδρος. Ο δρόμος μέσα στον κόσμο έχει ανάγκη από την παρηγοριά και τη δροσιά του Θεού, του Αγίου Πνεύματος. Και είμαι σίγουρος ότι ο Γέροντας απόψε θα μας δροσίσει με τον λόγο του, ώστε να λάβουμε δύναμη και παρηγορία και ενίσχυση από τον Θεό, να συνεχίσουμε τον προκείμενον ἡμῖν αγώνα. Ευχόμαστε, λοιπόν, στον Γέροντα να έχει καλή παραμονή και καλή δύναμη, να αντέξει να βγάλει εις πέρας το πρόγραμμά του στην Κύπρο, αλλά και εμείς, προπάντων, να γίνουμε γῆ καλή, ώστε να καρποφορήσουμε εκατονταπλασίονα των αγαθών σπόρων του Θεού που θα σπαρούν στις καρδιές μας. Ευχαριστώ.

Πανιερώτατε, σεβαστοί πατέρες και αγαπητοί αδελφοί.

Να πάρω και το ρολόι μου.

Είναι η δεύτερη φορά που ευρίσκομαι σε αυτήν την εκδήλωση του Ιερού Ναού του Αγίου Αρσενίου, που επέρασα προχθές απ' έξω και είδα ότι προχωρεί. Αυτή την ώρα που ευρισκόμουν εδώ και καθόμουνα στο τραπέζι και έβλεπα όλους αυτούς τους λεβέντες και τις λεβέντισσες και χόρευαν, μου ήρθεν εις το μυαλό ο Γέρο-Πορφύριος, ο αείμνηστος αυτός ενάρετος άνθρωπος, που, όπως μου είπαν, εκεί στα Καλλίσια, κοντά στην Πεντέλη, που είχε το ησυχαστήριό του,

μια φορά εκάλεσε δύο πνευματικά του τέκνα, τα οποία θα παντρεύονταν. Τα κάλεσε εκεί στο ησυχαστήριο, έγινε εκεί ο γάμος και μετά...

να παίζει και το βιολί. Και, όπως μου είπε κάποιος ο οποίος ήταν παρών σε αυτόν τον γάμο τον ευλογημένο, εχαίρετο πολύ ο Γέροντας και, όταν τον ρώτησε γιατί χαίρεται, λέγει ότι «χαίρομαι γιατί καμαρώνω την παράδοσή μας».

Ακριβώς, Πανιερώτατε, πριν να έρθω από το Άγιον Όρος, ήρθε μια ομάδα παιδιών εκεί στο μοναστήρι από ένα ιδιωτικό σχολείο και γύριζα στην αυλή και είχαν αυτά, πώς τα λένε, τα headphones, στα ελληνικά δεν ξέρω πώς τα λένε, και αυτός επερπατούσε με αυτά τα πράγματα στα αυτιά του και τον σταμάτησα. Και εγώ τον βρήκα στην αυλή και του είπα: «Έλα δω, τι είναι αυτά που κρατάς εκεί;» Και μου λέει: «Ακούω τραγούδια».

Λέω: «Και τι τραγούδια ακούς;» Αυτός δεν μου έλεγε. Τον έπιασα με το ζόρι, πήρα αυτά που είχε στα αυτιά του και τα έβαλα στα αυτιά μου και, μόλις τα έβαλα, ετρόμαξα. Ήταν η rock music.

Του λέω: «Παιδί μου, στο Άγιον Όρος ήρθες και ακούεις αυτή τη μουσική;» Μου λέει: «Πάτερ, με αυτή τη μουσική έχω πάρει και άδεια από τον δάσκαλο, ειδική, και ενώ είμαι στην τάξη, εάν δεν τα έχω αυτά πάνω στα αυτιά μου και να ακούω μουσική, με αυτή τη μουσική δεν μπορώ να ησυχάζω. Και μάλιστα, για να κοιμηθώ, πρέπει να κοιμηθώ με αυτά».

Και εγώ τόσο πολύ λυπήθηκα, διότι σήμερα, δυστυχώς, υπάρχει μια τάσις σε όλους τους τομείς για να καταργηθεί η παράδοση της Ελλάδος και της Κύπρου, διότι η Κύπρος Ελλάδα εστί, διότι, δυστυχώς, αδελφοί μου, οι σκοτεινές δυνάμεις του σκότους, που πολλάκις είναι φρονιμότεροι από τους υιούς του φωτός, θέλουν να χτυπήσουν την παράδοσή μας. Δεν ξέρω αν ενθυμείσθε τι είπε ο τότε Υπουργός των Εξωτερικών, ο Κίσινγκερ. Εμένα μου έφεραν και διάβασα τη συνέντευξη που έδωσε σε κάποιο περιοδικό και έλεγε για τους Έλληνες. Και έλεγε συγκεκριμένα: «Οι Έλληνες είναι παράξενος λαός, είναι εμπόδιο στα σχέδια των Αμερικανών, δεν μπορούμε να συνεννοηθούμε. Αλλά εμείς είπαμε στα αρμόδια συμβούλια ότι δεν χρειάζεται να κάνουμε πόλεμο για να τους αφανίσουμε, αλλά θα κάνουμε έναν άλλον πόλεμο». Και τους είπε: «Χτυπήστε τη γλώσσα τους».

«την παράδοσή τους και χτυπήστε τη θρησκεία τους». Άρα, λοιπόν, αδελφοί μου, πρέπει να προσέξουμε πολύ. Διότι σήμερα γίνεται μία εισβολή, μία έφοδος των αλλοτρίων δυνάμεων, για να υποτάξουν την παράδοσή μας, να υποτάξουν τον τρόπο της ζωής μας, να υποτάξουν τον τρόπο της πνευματικής ζωής.

Μέσα στον κόσμο μπορεί να ζήσει ο άνθρωπος, αλλά θα βρει δυσκολίες πολλές. Και ήδη βλέπουμε εμείς, που ξεκλειδώνουμε αρκετές καρδιές ανθρώπων, βλέπουμε ότι τα προβλήματα όχι μόνο είναι πολλά, αλλά είναι δυσεπίλυτα. Είναι πολύ δύσκολα τα προβλήματα, που οδηγούν σε ένα αδιέξοδο. Και ο λόγος είναι ότι, δυστυχώς, οι τηλεοράσεις, τα μέσα μαζικής ενημερώσεως, επιδιώκουν την εισβολή ξένων πραγμάτων, ξένων ηθών. Γι' αυτό, οπωσδήποτε, πρέπει εμείς να μείνουμε εις αυτά που παρελάβαμε. Γι' αυτό και είναι ευλογία το ότι βρίσκεται το Άγιον Όρος, που είναι η μόνη κατεξοχήν μοναστική πολιτεία που υφίσταται επί της γης. Διότι ακριβώς εκεί φαίνεται και βλέπει κανείς το κάλλος και το μεγαλείο της πνευματικής ζωής. Και ευτυχώς αυτή η ζωή εξέρχεται και εκτός Αγίου Όρους. Γι' αυτό πρέπει να επισκεπτόμεθα τες μονές. Ακριβώς, όπως είπα και κάπου αλλού, είναι η ώρα του μοναχισμού σε αυτά τα χρόνια που ζούμε. Όχι διότι ο μοναχισμός επιδιώκει με το έτσι θέλω να μοναστικοποιήσει τον κόσμο, αλλά οι άνθρωποι που τόσο έχουν αλλοτριωθεί, έχουν τόσο απομακρυνθεί από το αληθές νόημα,

χρειάζεται ο μοναχισμός, με τον εμπειρικό τρόπο της παρουσίας του, να τους προβληματίσει, να τους κουνήσει, να τους κάνει πραγματικά να σοβαρευτούν και να είναι συνειδητοί των ευθυνών τους. Ήρθε πρόσφατα στο Άγιον Όρος ο Πρόεδρος της Ρωσίας. Τι να σας πω, μου έκανε εντύπωση. Έφερε περίπου εκατό σωματοφύλακες. Και να δεις, Πανιερώτατε, εκεί στο Άξιον Εστί, ήρθαν αυτοί όλοι, δύο μέτρα ο καθένας, έβαζαν στρωτές μετάνοιες στην Παναγία του Άξιον Εστί, με τόσον πόθο, και ο κύριος Πούτιν, ο οποίος ήταν υπεύθυνος της Κα-Γκε-Μπε προτού να γίνει Πρόεδρος της Ρωσίας.

Αυτός ξέρετε πώς έγινε ένας άνθρωπος του Θεού; Και μάλιστα κάποιος εκ των Υπουργών της Ελλάδος μού έλεγε το εξής, όταν τον συνάντησα. Λέει: «Πάτερ, πήγαμε με» τον κύριο Καραμανλή στη Ρωσία και εγώ έτυχε να καθίσω δίπλα από τη σύζυγό του, στο δείπνο που μας παρέθεσεν ο κύριος Πούτιν, και εκεί μου είπε η σύζυγος του κυρίου Πούτιν, η οποία εξομολογείται, εξομολογούνται τα παιδιά τους και έχουν και πνευματικόν κοινόν. Και μάλιστα, ποιος ήταν ο λόγος, νομίζετε, που επροβλημάτισε σοβαρά τον Πούτιν και επέστρεψε στον Χριστό; Αυτός είχε μια εξοχική κατοικία και, λόγω των καλωδίων, έγινε μια φασαρία στα καλώδια και πήρε φωτιά το σπίτι και εκάηκαν όλα απολύτως. Μέχρι και μερικά πλαστικά, αυτά τα χοντρά πλαστικά που ήταν κάπου, που είχαν λάμπες, έχουν εξαφανιστεί από τη φωτιά. Και αυτός είχε έναν σταυρόν,

σταυρό που του έδωσε η μάνα του. Όχι ότι ούτε πίστευε, αλλά τον ήθελε γιατί τον είχε από τη μάνα του. Και λέει: «Λυπήθηκα πάρα πολύ. Ήταν πολύ μικρός σταυρός και, λέει, κρίμα σε αυτό το σταυρουδάκι, το ήθελα να το έχω. Τα άλλα δεν με ενδιαφέρουν, θα τα ξανακάνω». Και ενώ ήταν εκεί πάνω στα ερείπια, φανταστείτε τώρα ένα σπίτι μετά από μια μεγάλη φωτιά, βρήκε άθικτον τον σταυρό τον ξύλινο, ο οποίος δεν εκάηκε. Και από εκείνη την ώρα αυτός ο άνθρωπος επροβληματίσθη σοβαρά και έγινε ένας άνθρωπος του Θεού. Και όταν ήρθε στο Άγιον Όρος, εμίλησε από στήθους, διότι καμιά φορά, ξέρετε, οι πρόεδροι και οι διάφοροι έτσι μεγάλοι άνθρωποι, τους κάνουν τις ομιλίες και τις απαγγέλλουν παπαγαλία. Αυτός όμως εμίλησε από στήθους. Εμίλησε δύο φορές, μίαν μέσα εις τον ναόν και μίαν εις την αίθουσαν, θυμάσαι,

Ιεράς Κοινότητος, και είπεν ότι: «Η Ρωσία οφείλει πάρα πολλά στο Άγιον Όρος. Εγώ ήρθα να προσκυνήσω την Παναγία του Άξιον Εστί και την Πορταΐτισσα και να πάω στο Ρωσικό να προσκυνήσω την κάρα του Αγίου Παντελεήμονος. Ευλαβούμαι πάρα πολύ την Παναγία. Οφείλουμε χάριτας πολλάς στο Άγιον Όρος και στην Ελλάδα, διότι εκ των εκατόν πενήντα εκατομμυρίων Ρώσων οι εκατόν τριάντα είναι Ορθόδοξοι Χριστιανοί. Εμείς», λέει, γι' αυτό εδώ θέλω να καταλήξω, «επειδή περάσαμε από τον κομμουνισμό και είδαμε σε τι αθλίαν κατάσταση ήρθε η πατρίδα μας, τώρα έχουμε το σύνθημα να επιστρέψουμε πίσω στην παράδοσή μας. Και ο λόγος που ήρθα εδώ ήταν επιταγή του ρωσικού λαού, για να έρθω να προσκυνήσω, και μάλιστα έχουμε ωθήσει, έχουμε δώσει μιαν ώθησιν να στραφούμε εις τα οπίσω». Και λέγω κι εγώ: «Εάν οι Ρώσοι»

οι οποίοι πήραν τον Χριστιανισμό από εμάς, όπως ξέρετε, από την Κωνσταντινούπολη, αρχίζουν και βλέπουν ότι πρέπει να επιστρέψουν στα οπίσω, εμείς δε, που έχουμε αυτήν την ανόθευτον παράδοση, που ακριβώς αυτή η παράδοση —και όταν λέμε πατερικό τρόπο θεολογικής παραδόσεως, δεν εννοούμε τα τραγούδια αυτά, που και αυτά είναι μια παράδοση—, κατ' ουσίαν, με την πατερική έννοια, παράδοση είναι ο τρόπος του αγιασμού.

Ακριβώς, αδελφοί μου, εμείς αυτά τα ίδια τα είχαμε, τα παραλαμβάνουμε και πρέπει να τα παραδώσουμε. Γι' αυτό, οπωσδήποτε, πρέπει να γίνουμε πνευματικοί άνθρωποι και πρέπει συνεχώς να μας προβληματίζει, πρέπει συνεχώς μέσα μας να έχουμε αυτόν τον πόνο, αυτή την έγνοια. Και αυτός ο πόνος που πρέπει να έχουμε μέσα μας πρέπει να εξαργυρώνεται σε συνεχή ικεσία προς τον Θεό, όσον μπορούμε να προσευχόμεθα, και να ξεφύγουμε από τα εξωτερικά σχήματα, τα οποία και αυτά είναι αναγκαία.

Πρέπει ο Χριστιανός, για να μπορέσει να έχει καρπό πνευματικό μέσα του, πρέπει να προσπαθήσει να αγωνίζεται κατά της αμαρτίας και να αγαπήσει την προσευχή. Διότι, δυστυχώς, εις τον κόσμο πολλές φορές μπορεί να καθίσουμε ώρες για να φάμε, για να δούμε τηλεόραση, για να κουβεντιάσουμε. Τώρα, ξέρετε, η μόδα είναι ότι θα βγουν τα μεσάνυχτα έξω και θα επιστρέψουν οι ωραίοι στις αυγινές ώρες. Αυτό το τυπικό, και ακριβώς δεν προσευχόμεθα. Γι' αυτό και στο Γεροντικό λέει κάπου ότι θέλεις να ρωτήσεις κάποιον, με έναν έμμεσον τρόπο, πόσο αγαπά τον Θεό; Μην τον ρωτήσεις απευθείας, διότι μπορεί να εντραπεί να σου μιλήσει. Ρώτησέ τον εμμέσως και πες του: «Πόση ώρα προσεύχεσαι;» Και από την απάντηση που θα σου δώσει θα καταλάβεις πόσο αγαπά τον Θεό. Γι' αυτό, αδελφοί μου, οι καιροί είναι δύσκολοι.

Πόσο δύσκολα περνάμε. Δύσκολες είναι οι καταστάσεις επί παγκοσμίου κλίμακος, διότι επλήθυνε πάρα πολύ η αμαρτία. Σήμερα η αμαρτία θεωρείται ως τρόπος ζωής. Βλέπετε σήμερα, εγώ δεν ήξερα τι είναι η δισκοθήκη, είπα, Πανιερώτατε. Μία φορά κάναμε μια αγρυπνία με την Αγία Ζώνη στη Λαμία. Ήταν Παρασκευή και τελειώσαμε το Σάββατον, η ώρα πέντε, τις αυγινές ώρες.

Πήγαμε στο ξενοδοχείο με μερικούς άλλους μοναχούς. Εγώ άκουσα έναν θόρυβο, μια μουσική, έναν αλαλαγμό, εγώ τρόμαξα. Κοιτάζω γύρω, κοιτάζω από εδώ, κοιτάζω από εκεί, δεν βλέπω τίποτε. Λέω, τι ακούω, τι είναι αυτά που βλέπω; Μόλις προχωρήσαμε σε ένα υπόγειο, είχε μια τζαμαρία μπροστά μου και φαίνονταν εκεί καπνοί, γεμάτη αίθουσα, μεγάλη αίθουσα, και ήταν γεμάτη και χόρευαν και κουνιόντουσαν εκεί πέρα και ήταν τέτοιος θόρυβος και τέτοιος αλαλαγμός που εστενοχωρήθηκα πάρα πολύ και λέω, μα αν αυτή είναι διασκέδαση, τότε τι θέλουμε να ονομάσουμε μη διασκέδαση;

Τα πράγματα είναι δύσκολα, διότι βλέπετε ο τρόπος της ψυχαγωγίας, ο τρόπος της ενασχολήσεως, ο τρόπος της εργασίας, όλα αυτά έχουν αλλοτριωθεί και ο άνθρωπος γίνεται ένας διαφορετικός άνθρωπος, αλλοτριωμένος από τον πραγματικό άνθρωπο. Γι' αυτό πρέπει να έχουμε έναν συναγερμό, όλοι μας να προβληματιστούμε. Βλέπετε, τα παιδιά μας σήμερα βρίσκουν αυτό το χάος και μπαίνουν σε αυτό το χάος και έχουμε τόσες τραγωδίες. Βρίσκουμε μητέρες. Ήρθε μια μητέρα στην Αθήνα, που ήμουν εκεί, η καημένη, λέει: «Γέροντα, δεν μπορώ να κοιμηθώ, έχω φθάσει. Κοιμούμαι η ώρα 11, σηκώνομαι η ώρα 1· ήρθε ο γιος μου; Δεν ήρθε. Ξαναπάω να κοιμηθώ, κοιμάμαι, ξανασηκώνομαι σε μια ώρα, δεν είναι πάλι. Λοιπόν, θα μου τον φέρει το εκατό, θα μου τον φέρουν μεθυσμένο, θα μου τον φέρουν τραυματισμένο, θα μου τηλεφωνήσουν από κάποιο κρατητήριο να πάω να τον δω. Αλλά και όταν έρθει», μου λέει, «πού τολμώ να

τον ρωτήσω; Αν τον ρωτήσω “πού ήσουν ώς αργά έτσι;”, θα φάω ξύλο». Αυτά σήμερα δεν είναι ένας και δυο. Αυτά τα γεγονότα και αυτές οι εικόνες της οικογενειακής ζωής πληθύνονται και δυστυχώς έρχονται και στην Κύπρο. Γι' αυτό, αδελφοί μου, χρειάζεται πολλή προσευχή, έμπονη προσευχή, να μας λυπηθεί ο Θεός. Τα πράγματα είναι δύσκολα.

Διότι ο άνθρωπος σήμερα μέσα στην οικογένεια, βλέπετε, με το παραμικρό γίνεται χαλασμός κόσμου, γίνεται αμέσως, προβάλλεται το διαζύγιο, διότι ο άνθρωπος σήμερα δεν έχει καρπόν πνευματικό μέσα του. Βλέπετε, παλιά οι άνθρωποι δεν είχαν προβλήματα; Όμως έκαναν υπομονή. Θυμάμαι εγώ κάτι γνωστές μου γυναίκες, που ο άντρας τους τις κτυπούσε τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα, τρικούβερτο ξύλο, και μια φορά εγώ πήγα να ρωτήσω μια γειτόνισσά μου εκεί, τέλος πάντων: «Γιατί δεν τον χωρίζεις;» Και τι μου λέει; Μου λέει: «Επειδή έκαμα παιδιά με αυτόν τον άνθρωπο, θα του κάνω υπομονή».

Ακριβώς αυτές οι αμόρφωτες γυναίκες είχαν μέσα τους θεολογική μόρφωση, γιατί ακριβώς ήξεραν το νόημα του Σταυρού, ήξεραν το νόημα των πνευματικών, ήξεραν το νόημα της ταπεινώσεως και ταπεινώνονταν και υποχωρούσαν και κρατούσαν οικογένεια. Σήμερα βλέπετε, με την παραμικρή αντίσταση, δηλαδή χαλασμός κόσμου, ταραχή. Μα δεν γίνεται έτσι. Γι' αυτό, αδελφοί μου, σας παρακαλώ πάρα πολύ, χρειάζεται ένας πνευματικός συναγερμός, ο καθένας να δει τον εαυτό του, να εξομολογούμεθα σωστά, να εξομολογούμεθα καθαρά, να αρχίσει η Χάρις του Θεού να μας φωτίζει να ταπεινωνόμαστε. Βλέπετε, η ταπείνωση είναι αυτή που λύνει όλα τα προβλήματα. Βλέπετε τον Άγιο Συμεών τον Στυλίτη, όταν πήγαινε στον στύλο, οι άλλοι πατέρες της σκήτης, επειδή ήταν ο πρώτος που εφωτίστηκε να πάει με αυτόν τον τρόπο της ασκήσεως, άρχισαν να λένε μερικοί: «Μα είναι πλανεμένος». Άλλοι: «Μα, ξέρω εγώ, είναι ιδιότροπος». Άλλοι έλεγαν: «Είναι εκκεντρικός».

Άλλοι έλεγαν: «Από ευλάβεια το έκανε». Και κάποιοι από τους διακριτικούς γέροντες—έγινε σύναξη στη σκήτη των γερόντων—είπαν το εξής: «Πατέρες», λέει, «θα στείλουμε κάποιον να του πούμε να κατέβει, ότι είναι εντολή των πατέρων της συνάξεως, και αν πει να ταπεινωθεί και να κατέβει, να του πούμε να μείνει. Εάν πει ότι “εσείς δεν ξέρετε τι σας γίνεται” και αντισταθεί, τότε είναι πλανημένος». Και πήγε κάποιος εκπρόσωπος των πατέρων της συνάξεως και του είπε: «Αββά Συμεών, οι πατέρες παρακαλούν να κατέβεις από τον στύλο, διότι δεν αναπαύονται». Και αμέσως αυτός, ενώ ήταν πάνω στον στύλο, λέει: «Να είναι ευλογημένο. Εφόσον οι πατέρες δεν αναπαύονται, εγώ θα κατεβώ». Και του λέει: «Μείνε εκεί που είσαι και συνέχισε», διότι ακριβώς είδαν οι πατέρες οι διακριτικοί ότι η ταπείνωση είναι η πραγματική εικόνα της πνευματικής ζωής. Γι’ αυτό, αδελφοί μου, σήμερα υπάρχει εγωισμός. Βλέπετε; Πέρασε και δεν μου μίλησε.

Πέρασε και με ζαβοκοίταξε, πέρασε και δεν μου έδωσε σημασία, ενώ στον άλλον έδωσε. Όλα αυτά είναι προβλήματα που πάσχουμε εμείς, ότι δεν έχουμε την ταπείνωση. Και η ταπείνωση είναι η χάρις του Αγίου Πνεύματος. Και αυτό, εάν προσπαθούμε να ενταχθούμε σωστά στην Εκκλησία. Και ξέρετε, εδώ στην Κύπρο γίνεται το εξής: ενθουσιάζεστε εύκολα, αρχίζετε και ζείτε μια πνευματική ζωή, μετά τα ξεχνάτε, και γραδέλα και μπήραν, όπως είπε κάποιος σε κάποιον Κύπριο. Θέλει προσοχή να έχουμε μια συστηματική πνευματική εργασία, για να μπορέσουμε να αυξήσουμε τη χάρη του Θεού, διότι, βλέπετε, έρχονται δύσκολες μέρες. Έρχονται, τώρα που περνούμε με έναν ιδιαίτερο τρόπο τη στενή και τεθλιμμένην οδόν. Γι' αυτό πρέπει να προσέξουμε να κρατηθούμε, διότι, βλέπετε, υπάρχει η απόγνωση συνεχώς, η απογοήτευση, η αποθάρρυνση, η κενότητα. Αυτά τα συνάντησα αυτές τις μέρες, περιφερόμενος μέσα στο νησί μας. Γιατί όμως;

Ο άνθρωπος του Θεού πρέπει να έχει μέσα του υπομονή, να έχει δύναμη, να βλέπει τα πράγματα με έναν φωτισμένο νου και, όταν έρθει ο φωτισμός εις τον νου, θα καταλαβαίνει την πατρική πρόνοια του Θεού. Και όπως λέει στο Γεροντικό, εάν κολλήσει ο ουρανός με τη γη, ο άνθρωπος του Θεού δεν κινείται, δεν ανησυχεί, διότι έχει εμπειρία της Θείας Αντιλήψεως. Δηλαδή πώς; Έχει εμπειρία της προνοητικής παρουσίας του Θεού. Και έχει άμεση εμπειρία, διότι ακριβώς αισθάνθηκε μέσα του προσωπικά την πρόνοια του Θεού. Γι' αυτό ακριβώς και οι Πατέρες ετόνισαν ότι η πίστη της θεωρίας, η λεγόμενη, δηλαδή η πίστη της οράσεως. Ποια είναι η πίστη της οράσεως; Είναι αυτή που ο καθένας προσωπικά έχει ιδιαίτερη εμπειρία της Θείας Αντιλήψεως και ορά τον Θεόν με τις θείες ενέργειες που έχει ο Θεός στην καρδιά του. Και τότε γίνεται προσωπικότητα, τότε συγκροτούνται οι εσωτερικές σου πνευματικές δυνάμεις και τότε γίνεται ένας άρτιος, εν μηδενί λειπόμενος.

Είναι ο άνθρωπος του Θεού. Γι' αυτό, όσο μπορείτε, κοντά στην Εκκλησία, κοντά στον Χριστό μας, κοντά στους Αγίους μας. Και τώρα που έγινε και αυτό το συνέδριο με τον Γέροντα Ιωσήφ τον Ησυχαστή, είδαμε τη χάρη των ανθρώπων του Θεού, πώς η γλυκύτης, πώς η ωραιότης πηγάζει από κάποιον άνθρωπο ο οποίος ήταν πεταμένος, ήταν κρυμμένος, και όμως τον ενεφανέρωσε η χάρις του Αγίου Πνεύματος και σήμερα είναι ένας όντως παγκόσμιος άνθρωπος. Αυτό το πράγμα, η πίστη μας, βλέπετε πόσο άρωμα έχει. Ορθοδοξία. Το θέμα του πατρός Παϊσίου. Είδα κάποιον μαθητή μου τις προάλλες, του πατρός Παϊσίου, και τι μου είπε; «Ήρθε κάποιος εδώ», λέει, «στο ασκητήριό μου και μου είπε το εξής:

Εβάδιζα προς τη Θεσσαλονίκη και με σταματά κάποιος καλόγερος με ωτοστόπ. Τον έβαλα μέσα και, χωρίς να με ξέρει, μου είπε το όνομά μου και μου λέει: “Παιδί μου, έχεις καρκίνο στους πνεύμονες. Είναι η αρχή της ασθένειας και να πας να εξεταστείς και θα τον προλάβεις”». Και ενώ μιλούσε μαζί του, εξαφανίστηκε από το αυτοκίνητο. Αυτός έπαθε, τρόμαξε, δεν ήξερε γι' αυτά, δεν άκουσε για τον πατέρα Παΐσιο. Έψαξε μερικούς συνδεόμενους με το Άγιον Όρος, του έφεραν μερικές φωτογραφίες και μόλις είδε αυτόν: «Αυτός είναι». Βλέπετε ότι οι Άγιοί μας δεν είναι ότι έφυγαν και εξαφανίστηκαν. Είναι μαζί μας, είναι παρόντες, είναι Πατέρες που ενδιαφέρονται για μας. Αρκεί να τους προκαλέσουμε, να τους παρακαλέσουμε, και αυτοί είναι μαζί μας. Αυτή είναι η Ορθοδοξία μας, αυτός είναι ο πλούτος. Η Ορθοδοξία δεν είναι ιδέα, αδελφοί μου, δεν είναι φιλοσοφία, δεν είναι ρομαντισμός. Η Ορθοδοξία είναι βίωμα ζωής, είναι η παρουσία του Αγίου Πνεύματος στον κόσμο. Γι' αυτό εύχομαι, με τη χάρη της Παναγίας μας, της Παντάνασσας, που θα την έχετε ως προστάτιδα, η εικόνα να μας φωτίζει όλους, ώστε πραγματικά όλοι μας να έχουμε σαν όρο στη ζωή μας:

Ζητούμε πρώτον τη Βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Αυτού. Τι ωραία! Δεν χαρήκατε απόψε που ήρθατε; Ακούσατε αυτή την ωραία, την παραδοσιακή μουσική. Έρχονται μερικοί εκεί πέρα διάφοροι, μας λένε: «Πάτερ, μη εκείνο, μη τούτο, μη το άλλο, να ζήσει», λέει, «η καλόγερη». Δεν λέμε αυτό το πράγμα. Ο Άγιος Χρυσόστομος λέει πολύ σαφώς: «Πάντων απόλαυσον, αμαρτίας απόστηθι». Μπορείς όλα να τα απολαύσεις στον κόσμο αυτό, παρεκτός αμαρτίας. Ε, δεν είναι ωραία η ζωή μας τέτοια; Πρέπει να πάμε να βλέπουμε αυτούς που κουνιούνται και να βλέπουμε αυτούς που κάνουν, τους συγχωρείτε, που είναι δηλαδή σαν τους καραγκιόζηδες, και αυτό πραγματικά να το πάρουμε σαν σοβαρά και να αφοσιωθούμε στη λατρεία του Θεού. Και τότε θα δείτε ότι η Χάρις Του θα είναι μαζί μας και θα οσφραινόμεθα και θα αισθανόμεθα την πατρική παρουσία του Χριστού μας. Αμήν.