On Churchgoing (Part 3)

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Those of you who have been with us in our other talks will remember that we were speaking about our obligations concerning the matter of attending church.

Because a person does have rights in the Church, certainly, but he also has obligations, both toward the Church and toward himself as a Christian. The Church should not be something foreign to him; it should be something that is truly his own, something he needs.

And he should know how to conduct himself in church and how to think about the Church. And I see here from my notes that the last exhortation, or rather the point, is that going to church is continual, not the way certain people have shut the whole question of church attendance inside narrow limits.

It is a very funny thing for a person to say that he will go to church whenever he arranges it for himself. As for the material table, he does not sit down when he arranges it, but when his stomach arranges it.

The person has not yet hungered for Christ; he does not hunger for Christ, he does not thirst for Christ. That is exactly why he fits church attendance into certain hours, certain dates, certain seasons. If he hungered and thirsted for Christ, and of course it is his soul that does this, because that table is a spiritual table, things would be very different.

«As the deer longs for the springs of waters,» as the Psalmist says — that is how it would be for the Christian when it comes to coming to church. I don't know whether you are aware that there is a canon, specifically Canon 80, that is, the eightieth canon of the Sixth Ecumenical Council, which deposes clergy and excommunicates laypeople who fail to come to church for three Sundays in a row.

To be specific, this canon says the following: "If any bishop, or presbyter, or deacon, or anyone else enrolled among the clergy, or any layman, has no serious necessity" — that is, he isn't away travelling, he isn't sick, he isn't off at the front, in other words he has nothing pressing that genuinely ties him down — "nor any difficult circumstance that keeps him away from his own church for a long stretch, but while he is living in the city he fails to come together with the congregation on three Sundays over three weeks, then if he is a cleric let him be deposed, and if he is a layman let him be excommunicated" — that is, he is to be cut off, he is to be excommunicated.

See, then, how serious a matter church attendance is. And yet there are people who show up once, twice, three times a year in church, willingly, and sometimes under obligation, at some funeral, at someone's memorial service, or at some wedding, at some social obligation, and with their hands behind their backs, because that is how many people walk into church today.

So a person must feel the need to be in contact with God as much as possible, and one is in contact with God in prayer, and far more so when he is inside the house of God, which is the Church.

Now someone will say, not me, I go to church for God's sake; look, I go to Vespers too, and I never miss Matins, and I am always in church. Why not stop at the fact that I go to church? Yes, we go to church, but that is another matter now.

The person who is about to cross over, to pass through the entrance of the church and go from outside to inside, must consider whom he is going to meet in there, who is in there, because many believe that inside there are only these people here.

The only people there, they think, are the priest, the bishop, the deacon, the chanters, the parish council members, the sacristan, and a few parishioners. But this is mistaken. The first person he will meet at the door is Christ. Then there is the patron of the church—the Saint to whom the church is dedicated. Therefore, a person must bear in mind that, when entering the church...

In the temple he meets a radiologist standing before him with his machines, and the radiologist reads what is inside him. That is why the divine Chrysostom says, 'You entered the temple, you declared yourself worthy.' That is, you examined yourself, you studied yourself, you tested yourself, and you found that there is this inspection at the door.

This radiologist does not look at whether your collar is dirty. He does not look at whether you have changed your clothes, as we put it in our own way of speaking, and many people do not come to church because they have no one to keep washing their clothes for them.

He sees deep within; he sees the garment of the soul. “And I have no garment in which to enter; make radiant the garment of my soul.” So the soul, too, has a garment of its own. And we do not present ourselves before Christ in our outer clothes, the garments of the body. Of course, no one is saying that we should come to Church unclean when it is within our power to be clean. But what matters is the inner condition of the garments of the human soul—whether one is a clergyman, a layperson, a chanter, or a parish warden.

For everyone must wear the fitting robe in order to be presented at the palace, where the king is, where the queen and the young princes are, and all the rest. Many of us, then, stop at nothing more than a dry, formal, outward set of clothes in which to present ourselves.

As though we were going to people who would only see us from across the way, as we appear. Christ sees the person from within. Who he is on the inside. How he stands in his soul. Whether he has put the matter of his sins in order.

And for what reason he is going to church. With what vessel he is going. In its size and in its cleanliness. Because not all people hold the same vessel when they go to church, just as not all people hold the same vessel when they go to the neighbourhood tap to fetch water.

They are standing before Niagara. Yet some have a large vessel, and a clean one; others a smaller one, others a bigger one. Others, I dare say, go with no vessel at all, because they do not even know why they are going to church.

They have made no preparation, nor do they know what is being distributed in church, nor do they know that they have need of what is distributed in church, so as to make the corresponding preparation. This is what it means: 'You entered the temple, you declared yourself worthy.'

One thing among the many that a person must bear in mind, if he is to enter the temple, is that he must take care to be clean of remembrance of wrongs, which unfortunately marks most of those who come to church.

And yet the Lord takes such a person by the ear and sets him aside. He does not accept his candle, he does not accept his kollyva, he does not accept his prayer, he does not accept his offering. He accepts nothing at all from him.

When a person does not come to church at peace, loving and loved, having forgiven and been forgiven, reconciled in every direction, then he is not in the Church of Christ and cannot stand in it. For when the Church opens her lips and stands before us, she will lift up her wing and say this to us: “In peace let us pray to the Lord.” And in many people that peace simply is not there.

And this peace, which shows two faces, one upward and one sideways, is missing both upward and sideways. Because we are not right with God, since we have sins we have never confessed, and very often we are not right with our neighbour either.

We have not even said good morning to them for years. We have lawsuits, we have a thousand and one things, we often carry accusations against them behind their backs, we speak against them to others while we do not dare say it to their faces. These people, who sadly make up a large percentage, even though they go to church evening and morning and midday, perhaps seven times a day as David says, these people are of no use to Christ.

That is why each person must examine himself and see what spiritual state he is in, because where he is going, he will not be able to hide anything. I may be able to hide from my wife the double life I am leading; you may be able to hide from your husband the double life you are leading. You may hide it from your children, your neighbor, the police, the public prosecutor—from everyone.

But from Christ you cannot hide. You stand naked and laid bare before Him; He knows the hidden depths of your soul, and you cannot conceal them from Him. And so, whatever you may say to Him, or whatever anyone else may say on your behalf — even if they say 'Grant this, O Lord' or 'Lord, have mercy' — know this: for you, it does not apply.

That's why many people go into church as wild beasts and come out as lions. They go in as ravens, and they come out of church as ravens. Whereas, as they say, exactly the opposite ought to happen. That's what used to happen with that typological ark of the Old Testament, the ark that was only a foreshadowing: it took in wild beasts, and when it came to rest on Ararat, it let wild beasts back out again afterward.

Here it should take in a wild beast and give back a lamb. It should take in a raven and give back a dove. A person is changed inside the church. The one who comes to church walks out of the church a new man, but only when he goes deliberately, with his wits about him, with attention, saying to himself, I am going now before God, who knows me, I cannot hide from him, and therefore I must take the position before him that is fitting.

So one thing that happens with a large portion of those who come to church is the lack of purity of soul and remembrance of wrongs, which happens in a great many people. I do not know if you have noticed something said in the law of the Gospel, and I have made a note of it to pass on to you.

He says: “So if you bring your gift to the altar” — you bring your offering, for example, you bring your candle, you bring your little bottle of wine over there, the wine for the service, you bring your slip of paper with the names on it, your drachma and so on, your incense, to offer in church — “and there remember that your brother has something against you” — someone you've quarrelled with, someone you have wronged — “leave your gift” right there outside, on the steps, “and go, first be reconciled to your brother, and then come and offer your gift.” Matthew 5:23.

Matthew 5:23. "But where am I supposed to find him?" You can't find him? Then put it off.

Put it off. Leave the prosphoron, the offering bread, aside; leave the forty liturgies aside, they won't count for anything; leave the services aside, you don't need them. First you're going to go and find that person, you're going to make contact with them, you'll telephone, you'll write, you'll do something.

For this is an obstacle, a barrier which, for one reason or another, has come between you, that person, and God. Consequently, the effort you make cannot benefit you in any way.

That is why, so often, although we feel compassion for our departed, who are waiting for something from us, they receive nothing, and nothing reaches Heaven, because the necessary steps have not been taken and the proper preparation has not been made.

If the necessary work and preparation had been done, then what we wanted to send would reach heaven. So many people, I repeat, do not keep this in mind, and as a result they gain nothing, they are not benefited.

The Church has set one prayer before us, the one called the Lord's Prayer, which is always said in our Church, and in particular before Holy Communion. For two reasons this prayer, the Our Father, has been placed in the service before Holy Communion.

The one reason is forgiveness, and the other reason is receiving Communion. That is, one reason is forgive us our debts, as we also forgive our debtors. That is the one reason. And the second reason is give us this day our daily bread, which is Holy Communion.

For that particular reason this prayer has been placed there, and yet many of us are guilty. We cannot stand before God in this prayer. If we were to step outside at that moment, when the Our Father is about to be said, it would be better, because we are lying in the presence of God.

And when the priest, forgive me, when the chanter recites the Our Father on our behalf with such solemnity and comes to that point where he says, and forgive us our debts, that is, pardon us our sins, and pay attention, as we also forgive our debtors, that is, as we have forgiven the people who hurt us, who spoke a word against us, who wronged us, and we have not done it, then we are liars in the presence of God.

We are lying, because if he asks each one of us, have you forgiven? Then how is it that, in a different matter, you point out to me the way, and you hold yourself up to me with an open hand and say to me, as I also have forgiven? And we are lying in the presence of God, and you understand how serious a matter this is.

And if a person had only this in mind—which is both unfortunate and fortunate, of course, because matters of the Christian life always have two sides: fortunate because our grandmother, with her apron on, taught us the Lord's Prayer; unfortunate because we do not put it into practice, but merely recite it. It might have been better if we had never learned it, because in this way we make liars of ourselves. Many of us are not at all faithful to this prayer, which is placed precisely at the most sacred point of the Divine Liturgy, just before the words, “With the fear of God, faith...” By then, each person must necessarily have set these matters in order.

Thank you. …with heaven and with earth, with God and with people. Because the very first petition is, 'In peace let us pray to the Lord,' and then, all together, 'For the peace from above, let us pray to the Lord.' There are two kinds of peace, one that goes upward and one that goes sideways, as I told you a moment ago.

This alone, I say, if only a person could take it in.

If a person realized this and said, 'I want to be consistent with it,' they would take care, and they would put off their coming to church. They would not go to church; they would go instead to meet with their fellow human being.

But it is a hard thing. A person has to be very well cultivated, he has to be very humble, and he has to fear Hell in order to achieve it. Many of us have had disputes with people going back many years, and we should not be bringing gifts or anything at all to church, simply because remembrance of wrongs stands in the way.

But there are court cases, obstacles, words spoken. There is not even a 'good morning' between them. Love is gone, buried under self-interest, and above all between husband and wife. And among brothers and sisters: your father cheated you, your brother got the bigger share, you are the fool, and so on.

And then the daughters-in-law, and whole families are split apart. Because grandfather died and left no inheritance, or there was that will. Grandmother died, and that one got more, that one got the better apartment, the one facing east, and so on. And they will not say 'good morning' to each other, yet they have the nerve to go to church, they have the nerve to call themselves strong Christians, to have icons and icon corners, to light candles and oil lamps in the churches and in their homes, or to go at Pascha and hold the light of the Resurrection in their hands, people who carry hatred, who cannot bear the sight of another person,

and all for material gain. The devil has laid his hand on you. This is a very large group, a whole category, a great number of people who ought not to be setting foot inside the church. And if I tell you that this happens even among the clergy, I may not be…

Two clergymen may not be on speaking terms, and yet they attend the services and celebrate at the same altar. And there they exchange the kiss of peace like doves, so that the Creed can be said, and so on. But inside, they are not speaking to each other.

God sees it all from above. Do you know how many discordant notes God sees? The chanter sings, 'Holy God, Holy Mighty.' How many times does he say 'Holy'? Yes, I am holy, and what are you? How long has it been since you stepped down out of your stall to receive Holy Communion here?

You chant at me that I am holy; when will you become holy? And that is the whole point, that you should become holy. 'The Holy Things for the holy,' so that the Holy Things may be given and the lesser saints may become great. When will you become holy? Do you understand?

So if they wish, I say, to let matters be examined in this way, we will find many people who ought not to be entering the Church at all. And so I do not know which category you fall into, you who are listening to these words tonight.

If you fall into any of the categories affected by these difficulties, take heed for your future. Lord, from what I have heard until now, from what I have been reminded of, and from what You have granted me to see, I realize that I have not been faithful.

Help me, please.. But if you ask a person, do you want to love, do you want to forgive? His answer will be, I cannot. And Christ does not accept that answer. Christ will answer back and say, no, my child, you do not want to; it is not that you cannot.

You do not want to. Your ego and your own interest are such that they will not let you want to. If you want to, I will help you. Because, you see, on that Day Christ will not question us the way we imagine. Christ asks you in another way altogether. What is the question? He does not ask each person whether he was able to do this or that, because then He would get the answer, I cannot, I cannot fast, Lord, I cannot have many children, I cannot do this.

That is not how Christ asks. Do you want to fast? Do you want to practise self-control? Do you want to obey? That is what Christ asks. And I will help you. Because Christ has said this: "Without Me you can do nothing." So then, I can do nothing without Him.

What will He say to me? You did not want to. If you had wanted to, I would have helped you, and you would have been able to do it. Many people who never once fasted, from the moment they set their heart on it, from the moment they repented and made their Holy Confession, began to fast.

Many people who used to say, this I cannot give up, from the moment they came to repentance and returned to the Church, by the power of God they gave it up. They gave up many faults and entered onto the road of God. So as far as a person is willing, that far he will be able to go.

Among the other names that John Chrysostom gives to the Church, he also calls her a dyer's workshop.

That is to say, the soul of a person is dyed and polished when it enters the Church.

The Church. But this is so when a person enters according to the rules and conditions Christ requires, not according to whatever each individual wants. You remind a young woman wearing men’s trousers that such clothing is not appropriate for church, and she says, “You are driving people away from the Church.” No. Your jeans are driving people away from the Church. We are not driving them away, nor is Christ.

The fashions, the ego, that is what drives you out of the Church. Christ is not the one driving you out. You have made a great mistake. So you have set horns on your own head, and the rest of us are all supposed to step aside for you? You expect to be the one who lays down the law in the Church of Christ, so that the Church will want you? The Church does not accept such things.

So in proportion to the humility with which a person enters, his soul will be polished as well. Listen to Chrysostom's own words.

As the saying goes, the Church is a dyehouse. If you continually leave without receiving any dye, what benefit is there in coming here all the time? If you come in here, he says, and are not dyed in the blood of Christ, then what are you doing here? How can you be benefited? For when the soul of Christ comes and is united with...

And it is united with the blood of Christ that is present in the Church. Look at us: we do not even receive it. And on top of that, we criticize the others who do commune. No, we will not be dyed in that dye; no, we will not be cleansed — even though it is the blood of Christ that cleanses us from all sin — and not only that, we criticize the others who go, and we sneer at them.

What does he say in this case? “What benefit is there in being here continually?” What does it matter if you come here all the time, if, upon entering the church, you do not do what you ought to do? So it is not enough simply to go to Church; one must also go in the right way and for the right reason.

In those days the faithful would wash their hands in order to enter the church.

It was a sign that they had also been cleansed inwardly, and that any last traces of dust or dirt on their hands should likewise be washed away and left outside. Thus, cleansed inwardly through Confession and washed outwardly as well, they would enter and meet Christ at the Beautiful Gate.

Today the clergy wash their hands so that they can take up the rest of the work of the Divine Liturgy, and that is where the holy water font, the ayiasma, gets its name as well. If you have noticed, at the holy water fonts in the monasteries they write an inscription in what is called crab-writing, a palindrome that reads the same forwards and backwards: «Nipson anomimata mi monan opsin» — «Wash away your transgressions, not only your face.»

What does that mean? You can read it backwards as well and it says the same thing: Nipson anomimata mi monan opsin. Wash away, it says, your lawless deeds before you come in here, not only your face. And I say this arose from what our Christ did, when he washed even their feet, so as to present them, as it were, clean at the supper.

After that it was established that people should wash their hands. And in one of his homilies John Chrysostom says: if you want to wash the hands of your soul clean as well, the washbasins, he says, are at the entrance of the temple: the poor. Give alms, he says, to the poor who are standing there. That way not only your hands will be washed at the basin, but your soul will be washed of your sins as well. And the people washed their hands, but they did not wash their souls.

They entered washed on the outside, but not on the inside. And it is not only a building for assembly, it is also the assembly itself. It is not only a temple, it is not only stones, icons, glass and paint; Christ is inside as well.

As for the church building — yes, it is there to look after us and to shelter the body: so the sun doesn't burn us, so the rain doesn't soak us, so the wind doesn't sweep us away. But inside there is also Christ, the Head of the members of the Church. So how must our souls be, if they are to have a relationship with Christ?

So Saint Germanos says this about the washing of the hands: the washings of the hands signify that we are cleansing the conscience, the nous, the spiritual intellect, and the understanding, which are the hands of our souls. With the fear of God let us draw near to the Holy Table.

Your body has hands, and you wash them. Your spirit and your soul have hands too. That is your conscience, that is your nous, your spiritual intellect, that is your understanding. So cleanse those as well, in order to enter here, into the temple.

And John Chrysostom, following the same thought, says this.

We wash our hands when we enter the church, he says, we wash our hands as we go into the church. But the heart, no longer. Surely the hands do not send up a cry? Can your hands, he says, cry out to God? If you did not wash your heart before entering in here, and you washed only your hands, who is it that will cry out to God? Will your hands cry out to God?

The soul offers the words of prayer, and it is the soul that God looks upon. He does not look at the collar or the clothing. Bodily cleanliness is of no benefit when the soul is defiled. Nothing is gained by having a body freshly washed at the bathhouse and scented with perfume, if the soul is not clean.

For what is the benefit if you scrub clean the hands on the outside, while the ones within you keep unclean? What good is it, he says, if you wash and clean your hands on the outside, if inside, the hands of your soul, you do not keep clean? For this is the terrible thing, the thing that overturns everything: that we are afraid over small matters while we despise the great ones.

We wash our hands outwardly, using soap so that we do not get them dirty, and so on; but we neglect the great work that must be done within our soul. “To pray with unwashed hands is a matter of no consequence.” In other words, he says, God is not troubled if you pray with unwashed hands.

But to pray with an unwashed understanding, this is the very worst of all evils: to present yourself and pray while carrying sins, and not with a clean understanding, that is the worst evil of all. And then he goes on to explain it, and here is the great lesson, the one that escapes so many people, so that we are not edified, the thing I was telling you about a moment ago.

In Deuteronomy, in the eighteenth chapter, verse sixteen, we read this: according to all that you asked of the Lord your God in Horeb on the day of the assembly. Everything, he says, that I asked, and everything that we ought to ask of God within the Church, will be given to the person who asks.

"All the assembly of Israel stood there." Israel, it says, is found within the Church. Now a particular saint comes forward, Saint Isidore of Pelusium, and he makes a distinction, and he says the very thing I mentioned a moment ago.

The Church is one thing; the ekklesiasterion, the church building, is another.

He says: the Church is one thing, and the church building (ekklesiasterion) is another. For the Church is composed of blameless souls. Of blameless souls it is composed. If your soul is blameless and pure, then you are a member of the Church, whose head is Christ.

The ekklesiasterion is built out of stones and walls; it is built from rocks and from walls. The Church, however, is built out of blameless souls. Therefore the person who does not come blameless, pure, repentant, having confessed, reconciled, loving, humble, is not a member of Christ, and therefore not a member of the Church.

He says he goes to church, but Christ does not receive him, because he is unclean. The Church is Christ together with His faithful who come to Him. The rest is the ekklesiasterion, he says, which is made up of walls and of stones.

So when I go to church unrepentant, without having gone to confession, not doing what God says, what His Gospel says, what the Church says — how can I be a member of the Church? And Saint Cyril of Alexandria says: “When we say ‘Church,’ we do not allow the force of the word to be applied to enclosures of walls” — we are not speaking, he says, about the stones of the church building.

Rather we mean the God-fearing company gathered within it, that most noble multitude. The Church is the assembly of the people, the body of Christ. So if I am unclean, can I be a member of the body of Christ?

Does Christ receive me while I am unclean?

Do not make them members of a harlot, he says, members of a fornicator, members of an adulterer, and so on. How can I be Church, and be within the Church, and have Christ as my head? That is why, if many people knew that the Church is the body of Christ, and that the Church is one thing and the ekklesiasterion another, the temple building one thing and the Church, the whole body of the faithful, another, then they would take care to cleanse their souls, so that each of them too might be a member of the body of Christ, which is the Church.

I went to church, he says. Where? To the church building. Are you a member of the Church? Are you a brother of Christ? Are you a member of Christ? Did Christ notice that you came to church? Our Christ said, when Peter objected in the matter of the woman with the flow of blood, if you remember, 'Who touched me? Who is the one who touched me?' He says, who laid a hand on me? It seemed so strange to Peter that he turned and said to Him, Master, here you are saying that, when the crowds are thronging you and pressing in on you; people are pressing against you and people are pressing against us.

"The crowd is crushing in on us, and now you're asking, 'Who touched me?' What sort of strange question is that?" And He answered: "Someone touched me. Somebody laid a hand on me. And I knew that power had gone out from me." I am not talking about you people who come to light a candle or to show off your fine clothes. I am talking about someone who came close to me here, and when that person touched me, I felt power go out from me.

That question applies to many of us, and it is a question we ought to put to Christ often when we go to church. My Lord, did you notice that I came here today? Most Holy Theotokos, did you notice that I came here today? And for most of us the answer would be: I noticed neither your coming in nor your going out. Because you came with no preparation, with no faith, with no purity.

Everything about your body, outside and inside, you took care of; but your soul you did not take care of. And I am the Lord of souls first, and only then of bodies. That is how a person ought to think.

Otherwise he will imagine that he is saved, that he deserves a place in the harmony of Paradise. And the Lord will have prepared a special Hell to put him into. That is why three strange things await us on that Day.

The people we had written off for Hell, we will find in Paradise.

The other side of it is that the people we assumed ought to be in the harmony of Paradise, we will find in Hell. And the third strange thing, the great one, that will astonish us, is this: if we ourselves are ever saved, we will wonder and say, how were we saved? These three things await us beyond the grave.

So let us not deceive ourselves simply because we attend church. Let us not deceive ourselves because there is a quantity of faithful in the Church even today. It is a comfort, certainly, but it is not the whole thing. Quantity ought to presuppose quality as well. Quality we do not have. And this is because we do not attend to these details I am telling you about.

It is called Church because it receives everyone in common; it takes them all in. An assembly in Christ; not the congregation, not the temple. The one is one thing, the other is another. I do not know which category you are in, nor how you think and how you act in this matter.

In any case, pay attention to it. Because if we come just anyhow, at random, without keeping in mind these conditions whose absence makes it hard for us to receive grace, since the Lord gives grace only where certain conditions are met on the person's side. It is like bringing home the shopping: certain conditions have to be met.

It requires you to take the trouble, to take money with you, to take the right containers or the right bags, so you can carry things whether they are solid or liquid, and so on. So that you can bring home whatever the household needs.

Something similar is what you must do when you go to church. You cannot say that I go to church because I changed my clothes, or because I am wearing new ones. Or because I am going to light my candle. That is not what churchgoing means.

Going to church means all the rest of it as well: purity of soul, love, repentance, a forgiving heart. The lifting of all those obstacles that stand in the way of the grace of God. Otherwise a person can expect nothing at all.

And this is why there is no change in people. If you pay attention, and if there were some way for you to have recorded your confessions, you would see that they are always the same. What you said a month ago you are still saying now.

What you said last year you are saying again this year. So there is no step forward. The confessions have not changed. The same things over and over. So the way we practise our faith is the same, and it is mistaken, and it has to change.

Furthermore, when it comes to the Church, a person must bear in mind that if he despises the Church, he despises Christ Himself. For many people say, “I have Christ within me. I have God within me.”

There is no need for me to go down there and listen. Not to the bellowing of this one and that one showing off as a chanter, not to the malice of the priests, not to the wardens at the back counting the money. At the very moment the sermon is being given down in front and they are speaking about Christ, those men are back there counting coins.

I sit at home, I have Christ within me, or I listen to the Liturgy on the radio, as some of them say. Do you know how many people are like this? And these people are deceived. Very many such people.

I don't know about you — whether any one of you falls into this category. When you stop going to someone's house, it isn't his chandelier you have something against, or his armchairs, or his dining table, or his stairs, or his windows.

Your quarrel is with the man himself. It is him you do not want to meet. It is him you do not want to see, and that is exactly why you do not go to his house. You cannot tell me that I have nothing against Him, I hold Him in my heart, but I do not go to His house.

These are lies. And just as they do not hold up in human affairs, much less do they hold up before God. If you do not go to church, you do not love Christ.

And the person who does not have the Church as his mother does not have God as his Father. Let them hear it from me: the person who does not feel that the Church is his mother and that Christ is his brother does not have God as his Father.

If he accepts the Church as his mother and Christ as his brother, then he will have God as his Father. Otherwise, he should not say the Lord’s Prayer: “Our Father, who art in heaven.” No. God says, “I have no relationship with you.” For there is a particular way in which this kinship with God is demonstrated.

A person ought to consider carefully how much Christ loved the Church, and what He did for the Church, so that he can work out whether he himself loves the Christ who loved the Church. Writing to the Ephesians, in the fifth chapter, verse twenty-five, Paul says this: Christ loved the Church and gave Himself up for her. Is that not so? He handed over Himself and His blood—He who is the pillar and foundation of the Church.

Christ gave His blood for the Church. And now you tell me that you do not set foot in the Church. Then where are you going? Where will you meet Christ? He is present everywhere, but for you He is absent everywhere.

The One who is present everywhere is, for many people, absent everywhere.

Because when a person wants a way of his own for meeting God, he is mistaken. God has His own particular way. Look, here you expect to draw electricity from the power company, and certain conditions and formalities are required.

You will install a panel, you will put in the wiring, you will put in this and that, fuses, amperage, and so on and so on. Why is it that to receive a material light, which the next hour may burn out on you, all this is needed, and not the same to go to church and take your place there?

And are you going to take hold of God your own way, just like that, in whatever way you think best? It is not like that. God has His own particular way. The Church is the house of God. And if the temple of Solomon was considered the house of God, what about the temple we have today?

If that Temple, where bulls and calves were slaughtered and the stench of animal blood filled the place, was regarded as holy—the Temple of God and the house of God—then what is this place, where Christ is offered in an unbloody sacrifice, and where the angels, the archangels, the Most Holy Theotokos, and the Saints are present? And yet you consider it beneath you even to appear? They do not honor you there, is that it? They do not pay you the respect you deserve.

That your highness should go to church. Because that is what many people think. This idea of, I am better, I stay away, I am better. Who examined you and found you better? Who gave you that certificate?

You issued it yourself and you signed it yourself. It will not pass muster in any court. Nothing can help you with that certificate you drew up on your own. Do you remember when our Christ was lost by His parents, by our Most Holy Theotokos, when they had taken Him up to the temple at twelve years old?

Then they set out and traveled for a day before they realized that He was missing. He was not with the other children or among the relatives traveling with them. So they went back and found Him in the Temple, sitting among the elders and teachers. They were questioning Him, and He was answering them. Then our Most Holy Theotokos stood before Him, deeply grieved, and said, “Why have You done this to us? Your father and I have been searching for You in anguish.”

'Your father' for the eyes of the world, because Joseph was not His father. Christ corrected her right after that; He says: did you not know that I must be about the things of My Father? Who is the Father? God. And what is the Temple of Solomon?

It is My Father's house. God forbid, if Joseph were His father, then the Temple of Solomon would have to belong to Joseph. If it does not belong to Joseph, then He was insisting on the things of His Father. So if Christ called the Temple of Solomon His Father's house,

how much more this temple, in which He has left behind two denarii, the Old and the New Testament. He has left oil and wine inside it, His own blood, He the good Samaritan. He has left innkeepers inside it, the clergy.

And there He gave the command that all who fall among robbers should come, so that their wounds may be healed. That is, all who commit sins and fall into the hands of Satan. That is Satan's robbery. So a person must never despise the Church of Christ.

But Satan has brought us to such a point that people speak very badly about the Church and about the ministers of the Church. And you know, we will be punished for this. Because when you see that the time has come when what is precious is despised, both the clergy and the holy Church; when you see the war being waged today against the clergy, against the Church, against her property, against everything, know that our end has come. We will be punished.

If you read a little book called The Prophecies of Agathangelos, you will find prophecies written by a monk named Agathangelos in Sicily in the year 1200. In it, he speaks prophetically about Protestantism, and specifically about Germany. He laments over Germany and pronounces woe upon her, saying: “Woe, woe, woe to you, Germany, for you have cast out the clergy and the Mysteries from your midst.” He condemns her because he foresaw that Luther would abolish the clergy.

And why does he lament over these things? Because the clergy are the ones who take things from the earth and send them up to heaven, and heaven sanctifies them and brings them back down to the earth again. Through the clergy and through the Church a person is sanctified, a person is sustained.

From there and through her come the prayers that bring a blessing upon the fruits of the earth, and that make the demon flee. We are going to become demon-possessed; before long everyone will be possessed. Abroad, every household already has its psychiatrist, and now here as well.

Psychiatrists have begun to replace the clergy, the confessors. And you know, a psychiatrist cannot give a person rest, because he cannot serve an eviction notice on the devil who has loaded himself onto that person's soul.

Only the clergy have that right. And Satan, who knows the power of the clergy, and especially of the Orthodox clergy, attacks them from within and from without. And those who do not understand what is really happening take up a hostile position: to cast off the Church, to break up the clergy, to separate the state from the Church, so that a whole portion of the people is left far from the blessing of the Church.

Why? So that he may take his revenge. We are living in days that are very insignificant and very evil. Pay attention to this, and I pray God to enlighten us and to have mercy on us in this matter. Amen.

Όσοι είμαστε μαζί στις άλλες μας ομιλίες, θα ενθυμείστε ότι μιλούσαμε αναφορικώς με τις υποχρεώσεις μας γύρω από την υπόθεση του εκκλησιασμού.

Διότι ο άνθρωπος έχει και δικαιώματα βέβαια στην εκκλησία, αλλά έχει και υποχρεώσεις έναντι και της εκκλησίας και του εαυτού του, σαν χριστιανό. Ενώ η εκκλησία δεν πρέπει να είναι ένα ξένο πράγμα για αυτόν, αλλά πρέπει να είναι ένα πραγματικό του, το οποίο του χρειάζεται.

Και να γνωρίζει πώς πρέπει να πολιτεύεται στην εκκλησία και πώς να σκέφτεται για την εκκλησία. Και βλέπω εδώ από τις σημειώσεις μου ότι η τελευταία έτσι προτροπή ή το είναι ο εκκλησιασμός είναι συνεχής, όχι όπως ορισμένοι έχουν μέσα σε περιθώρια κλείσει το θέμα του εκκλησιασμού.

Είναι πολύ αστείο να λέγει ο άνθρωπος ότι θα εκκλησιάζεται όποτε κανονίσει αυτός, όσον για το τραπέζι το υλικό δεν κάθεται όταν κανονίσει αυτός, αλλά όταν κανονίσει η κοιλία του.

Δεν έχει ακόμη ο άνθρωπος πεινάσει τον Χριστό, δεν τον πεινάει τον Χριστό, δεν τον διψάει τον Χριστό. Γι' αυτό ακριβώς τοποθετεί μέσα σε ώρες, σε ημερομηνίες, σε περιόδους τον εκκλησιασμό. Αν πεινούσε και διψούσε τον Χριστόν, και αυτό βέβαια το κάνει η ψυχή του, γιατί είναι πνευματική τράπεζα εκείνη, τα πράγματα θα ήσαν πολύ διαφορετικά.

«Ὃν τρόπον ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπὶ τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων», που λέγει ο Ψαλμωδός, έτσι θα ήταν και η υπόθεση του χριστιανού αναφορικά με τον εκκλησιασμό. Δεν ξέρω εάν γνωρίζετε ότι υπάρχει ένας κανών, συγκεκριμένα ο Π΄ κανών, που είναι ο ογδοηκοστός της Έκτης Οικουμενικής Συνόδου, ο οποίος καθαιρεί τους κληρικούς και αφορίζει τους λαϊκούς οι οποίοι δεν θα εκκλησιαστούν σε τρεις συνεχείς Κυριακάς.

Συγκεκριμένως, ο κανόνας αυτός λέγει το εξής: «Εί τις Επίσκοπος, ή Πρεσβύτερος, ή Διάκονος, ή των εν κλήρω καταλεγομένων, ή λαϊκός, μηδεμίαν ανάγκην βαρυτέραν έχοι», δηλαδή δεν είναι ταξιδεύων, δεν είναι ασθενής, δεν είναι στο μέτωπο, δηλαδή δεν έχει κάποια αιτία που τον δεσμεύει αναγκαστικά, «ή πράγμα δυσχερές, ώστε επί πλείστον απολείπεσθαι της αυτού εκκλησίας, αλλ' εν πόλει διάγων τρεις κυριακάς ημέρας εν τρισίν εβδομάσι μη συνέρχοιτο, ει μεν κληρικός ων καθαιρείσθω, ει δε λαϊκός αφοριζέσθω», να τον αποκόπτει, να τον αφορίζει.

Δείτε δηλαδή πόσο σοβαρό θέμα είναι το θέμα του εκκλησιασμού, και εντούτοις υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι παρουσιάζονται μια, δυο, τρεις φορές το χρόνο στην εκκλησία, θεληματικά και καμιά υποχρεωτικά, σε καμιά κηδεία, σε κάνα μνημόσυνο κάποιου ή σε κάνα γάμο, δεν ξέρω, σε κάποια δηλαδή κοινωνική υποχρέωση, και με τα χέρια πίσω, γιατί έτσι εισέρχονται πολλοί στην Εκκλησία σήμερα.

Πρέπει λοιπόν ο άνθρωπος να αισθάνεται την ανάγκη όσο είναι δυνατόν να βρίσκεται σε επαφή με το Θεό, και στην επαφή με το Θεό βρίσκεται εν τη προσευχή, πολύ δε περισσότερο όταν βρίσκεται μέσα στο σπίτι του Θεού που είναι η Εκκλησία.

Τώρα, θα πει κανείς ότι εγώ όχι, για το Θεό εκκλησιάζομαι, μα να, και στους Εσπερινούς πηγαίνω και Όρθρο δεν χάνω Και πάντοτε είμαι στην Εκκλησία, γιατί δεν σταματήσετε στο ότι εκκλησιάζομαι; Ναι, εκκλησιάζουμε, αλλά είναι άλλο τώρα.

Ο άνθρωπος ο οποίος πρόκειται να περάσει, να διαβεί στην είσοδο της Εκκλησίας και απ' έξω να μπει μέσα, πρέπει να σκεφτεί ποιον θα συναντήσει μέσα, ποιος είναι μέσα, γιατί πολλοί πιστεύουν ότι μέσα είναι αυτοί οι άνθρωποι μόνο.

Οι μόνοι είναι ο ιερεύς, ο αρχιερεύς, ο διάκονος, οι ψάλτες, οι επίτροποι, ο νεωκόρος και μερικοί από τους ενορίτες. Είναι λάθος αυτό. Πρώτος που θα συναντήσει στην πόρτα είναι ο Χριστός. Και έπειτα είναι ο κύριος του ναού, σε όποιον Άγιο ή Αγία είναι αφιερωμένος ο ναός. Γι' αυτό ο άνθρωπος πρέπει να έχει υπόψη του ότι, εισερχόμενος εις το ναό

Εις τον Ναόν συναντά μπροστά του έναν ακτινολόγο, στέκεται με τα μηχανήματά του και του διαβάζει το εσωτερικό του. Γι' αυτό ο Θείος Χρυσόστομος λέγει «Εις τον Ναόν εισήλθες, εαυτόν άξιον ωμολόγησας». Δηλαδή επρόσεξες τον εαυτό σου, τον μελέτησες, τον εξήτασες και βρήκες ότι έχει αυτόν τον έλεγχο στην πόρτα.

Αυτόν τον ακτινολόγο, ο οποίος δεν βλέπει αν είναι λερωμένο το κολάρο σου. Δεν βλέπει εάν έχεις αλλάξει, όπως λέμε στη γλώσσα μας, και πολλοί δεν εκκλησιάζονται, διότι δεν έχουν ανθρώπους να τους πλένουν συνεχώς.

Αυτός βλέπει πάρα μέσα, βλέπει το ένδυμα της ψυχής. «Καὶ ἔνδυμα οὐκ ἔχω, ἵνα εἰσέλθω ἐν αὐτῷ· λάμπρυνόν μου τὴν στολὴν τῆς ψυχῆς». Άρα και η ψυχή έχει στολή, δική της στολή. Και στο Χριστό δεν παρουσιαζόμεθα με τα εξωτερικά ρούχα, τα ενδύματα του σώματος, που δεν είπε κανείς να πάει ακάθαρτος μες το πλαίσιο του δυνατού της Εκκλησίας, αλλά εσωτερικώς, τα ενδύματα της ψυχής του ανθρώπου σε ποια κατάσταση ευρίσκονται, είτε του κληρικού, είτε του λαϊκού, είτε του ψάλτου, είτε του επιτρόπου.

Γιατί όλοι πρέπει να φέρουν την ανάλογο στολή για να παρουσιαστούν στο παλάτι, ο βασιλεύς, ένθα η βασίλισσα και τα πριγκιπόπουλα, τα υπόλοιπα. Πολλοί λοιπόν στεκόμαστε μόνο σε μια ξηρά, τυπική ενδυμασία εξωτερική για να παρουσιαστούμε.

Λες και πηγαίναμε σε ανθρώπους που θα μας έβλεπαν απέναντι πώς είμαστε. Ο Χριστός βλέπει από μέσα τον άνθρωπο. Ποιος είναι από μέσα. Πώς στέκεται ψυχικώς. Αν έχει τακτοποιήσει το θέμα των αμαρτιών του.

Και για ποιον λόγο πηγαίνει στην Εκκλησία. Με τι δοχείο πηγαίνει. Σε μέγεθος και σε καθαρότητα. Διότι όλοι οι άνθρωποι δεν κρατούν το ίδιο δοχείο πηγαίνοντας στην εκκλησία, όπως όλοι οι άνθρωποι δεν κρατούν το ίδιο δοχείο που πηγαίνουν στη βρύση της γειτονιάς να πάρουν νερό.

Βρίσκονται μπροστά στον Νιαγάρα. Όμως άλλοι έχουν μεγάλο δοχείο και καθαρό, άλλοι μικρότερο, άλλοι μεγαλύτερο. Άλλοι τολμώ να πω και χωρίς δοχείο πηγαίνουν, γιατί δεν ξέρουν καν γιατί πάνε στην Εκκλησία.

Δεν έχουν κάνει καμία προετοιμασία, ούτε ξέρουν τι μοιράζεται στην Εκκλησία, ούτε ξέρουν τι το έχουν ανάγκη αυτό που μοιράζεται στην Εκκλησία, ώστε να κάνουν την ανάλογο προετοιμασία. Αυτό λέγει, εις τον Ναόν εισήλθες, εαυτόν άξιο ωμολόγησας.

Ένα μεταξύ των πολλών που πρέπει να έχει υπόψη του ο άνθρωπος, προκειμένου να εισέλθει στο ναό, πρέπει να φροντίσει να είναι καθαρός από μνησικακία, που δυστυχώς χαρακτηρίζει τους περισσοτέρους των εκκλησιαζομένων.

Και εν τούτοις ο Κύριος αυτόν τον πιάνει από το αυτί και τον βάζει στην άκρη. Ούτε το κερί του δέχεται, ούτε το κόλλυβό του δέχεται, ούτε την προσευχή του δέχεται, ούτε την προσφορά του δέχεται, τίποτα δεν δέχεται από αυτόν.

Όταν ο άνθρωπος δεν πάει ειρηνικός, ηγαπημένος, συγκεχωρημένος, συμφιλιωμένος προς όλες τις κατευθύνσεις, δεν είναι και δεν μπορεί να σταθεί στην Εκκλησία του Χριστού, η οποία, όταν ανοίξει τα χείλη της και σταθεί εμπρός μας, θα σηκώσει τη φτερούγα της και θα μας πει το εξής: «Ἐν εἰρήνῃ τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν». Και η ειρήνη δεν υπάρχει σε πολλούς.

Και η ειρήνη, η οποία παρουσιάζεται σε δύο όψεις, προς τα πάνω και προς τα δίπλα, δεν υπάρχει ούτε προς επάνω ούτε προς δίπλα. Διότι ούτε με το Θεό τα έχουμε καλά, διότι έχουμε αμαρτίες ανεξομολόγητες, ούτε με τους πλησίον πολλές φορές τα έχουμε καλά.

Αλλά την καλημέρα δεν έχουμε για πολλά χρόνια. Δικαστήρια έχουμε, χίλια δυο πράγματα έχουμε, κατηγορίες έχουμε πίσω τους πολλές φορές, λέμε εις βάρος τους σε άλλους, στους ίδιους δεν τολμούμε να τα πούμε, αυτοί οι άνθρωποι που είναι ένα μεγάλο δυστυχώς ποσοστόν, παρότι εκκλησιάζεται και βράδυ και πρωί και μεσημβρίας, ίσως επτάκις της ημέρας όπως λέγει ο Δαβίδ, δεν κάνουν για τον Χριστό αυτοί οι άνθρωποι.

Γι' αυτό πρέπει ο άνθρωπος να εξετάζει τον εαυτό του σε ποια κατάσταση βρίσκεται, διότι εκεί που πηγαίνει δεν μπορεί να κρύψει τίποτα. Μπορώ να κρύψω από τη γυναίκα μου τη δεύτερη ζωή μου που έχω, μπορεί να κρύψεις από τον άντρα σου τη δεύτερη ζωή σου που έχεις, μπορεί να κρύψεις από τα παιδιά σου, από το γειτονά σου, από την αστυνομία, από τον Εισαγγελέα, από τους πάντας.

Από το Χριστό όμως δεν μπορείς να κρυφτείς. Είσαι γυμνός και τετραχηλισμένος μπροστά του, γνωρίζει τα μύχια της ψυχής σου, δεν μπορείς να τα κρύψεις. Και κατά συνέπεια, οτιδήποτε κι αν του πεις ή οτιδήποτε πει άλλος για λογαριασμό δικό σου, και να πούνε «Παράσχου, Κύριε» ή «Κύριε, ελέησον», να γνωρίζεις ότι για σένα δεν ισχύει.

Γι’ αυτό πολλοί άνθρωποι εισέρχονται θηρία και βγαίνουν λιοντάρια. Εισέρχονται κόρακες και βγαίνουνε κόρακες από την εκκλησία. Ενώ, όπως λένε, έπρεπε να συμβαίνει το τελείως αντίθετο. Αυτό συνέβαινε στην τυπική εκείνη κιβωτόν της Παλαιάς Διαθήκης, η οποία επήρε θηρία και, όταν κάθισε στο Αραράτ, έβγαλε πάλι θηρία εκ των υστέρων.

Εδώ πρέπει να παίρνει θηρίο και να αποδίδει αμνόν. Πρέπει να παίρνει κόρακα και να αποδίδει περιστεράν. Αλλάζει ο άνθρωπος μέσα στην εκκλησία. Βγαίνει καινούργιος άνθρωπος από την εκκλησία ο εκκλησιαζόμενος, όταν όμως πάει μελετημένα, μυαλωμένα, με προσοχή, ότι πάω μπροστά στο Θεό τώρα, ο οποίος με ξέρει, δεν μπορώ να του κρυφτώ, και κατά συνέπεια πρέπει να έχω την ανάλογο θέση απέναντί του.

Ένα λοιπόν που συμβαίνει σε μια μεγάλη μερίδα των εκκλησιαζομένων είναι η μη καθαρότης της ψυχής και η μνησικακία, που συμβαίνει σε ένα μεγάλο ποσοστό. Δεν ξέρω αν προσέξατε κάτι που λέγει, και το έχω σημειώσει να σας το μεταφέρω, στον Ευαγγελικό Νόμο.

Λέγει: «Ἐὰν οὖν προσφέρῃς τὸ δῶρόν σου ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον», πας την προσφορά σου, για παράδειγμα, πας το κερί σου, πας το κρασάκι εκεί πέρα, πας τον οίνον, πας το χαρτάκι σου με τα ονόματα, τη δραχμή σου και λοιπά, το θυμίαμά σου να προσφέρεις στην εκκλησία, «κἀκεῖ μνησθῇς ὅτι ὁ ἀδελφός σου ἔχει τι κατὰ σοῦ», κάποιος μαζί σου μαλωμένος, κάποιος που έχεις αδικήσει, «ἄφες τὸ δῶρόν σου» εκεί απ’ έξω, στα σκαλοπάτια, «καὶ ὕπαγε πρῶτον διαλλάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ τότε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δῶρόν σου». Ματθαίος 5:23.

Ματθαίος 5:23. «Μα πού να τον βρω;» Δεν μπορείς να τον βρεις; Ανάβαλε.

Ανάβαλε, άσ' το πρόσφορο, άσ' τα σαράντα, δεν πιάνουνε, άσ' τις λειτουργίες, δεν σου χρειάζονται· θα πας να τον βρεις πρώτα αυτόν, θα επικοινωνήσεις με αυτόν, θα τηλεφωνήσεις, θα του γράψεις, κάτι θα κάνεις.

Διότι αυτό είναι ένα εμπόδιο, ένα παραβάν, το οποίο, για τον άλφα ή βήτα λόγο, έχει μπει μεταξύ σου και αυτού και του Θεού. Και κατά συνέπεια δεν μπορεί να σε ωφελήσει σε τίποτα η προσπάθεια αυτή την οποία θα κάνεις.

Γι' αυτό πολλές φορές και η συμπάθεια σε αυτήν την τάξη των νεκρών μας, η οποία περιμένει από μας, και εν τούτοις δεν έχετε τίποτα, δεν φτάνει τίποτα στον ουρανό, διότι δεν έχει γίνει η δέουσα ενέργεια και προετοιμασία.

Εάν είχε γίνει η δέουσα ενέργεια και προετοιμασία, τότε θα έφτανε στον ουρανό αυτό που θα θέλαμε να στείλουμε. Πολλοί λοιπόν άνθρωποι, επαναλαμβάνω, δεν το έχουν υπόψη τους αυτό και κατά συνέπεια δεν κερδίζουνε, δεν ωφελούνται.

Μας έχει τοποθετήσει μία, τη λεγομένη Κυριακή Προσευχή, η οποία λέγεται πάντοτε στην Εκκλησία μας και μάλιστα προ της Θείας Κοινωνίας. Για δύο λόγους έχει τοποθετηθεί αυτή η προσευχή του Πάτερ ημών στην Εκκλησία προ της Θείας Κοινωνίας.

Ο ένας λόγος είναι η συγχωρητικότης και ο άλλος λόγος είναι το κοινωνείν. Δηλαδή, ο ένας λόγος είναι το άφες ημίν τα οφειλήματα ημών, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών. Ο ένας λόγος. Και ο δεύτερος λόγος είναι δος ημίν σήμερον τον άρτον ημών τον επιούσιον, που είναι η Θεία Κοινωνία.

Γι' αυτόν τον ειδικόν λόγο έχει τοποθετηθεί αυτή η προσευχή και εντούτοις πολλοί μας είμεθα ένοχοι. Δεν μπορούμε να σταθούμε σε αυτή την προσευχή μπροστά. Αν θα βγαίναμε την ώρα εκείνη έξω προκειμένου να ειπωθεί το Πάτερ ημών, θα ήττο καλύτερον, διότι ψευδόμεθα ενώπιον του Θεού.

και ότι όταν ο Ιερεύς, συγγνώμη, όταν ο ψάλτης για λογαριασμό μας απαγγέλλει τόσο με στόμφον το Πάτερ ημών και φτάνει στο σημείο αυτό να λέει «Και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών» δηλαδή σχώρεσέ μας τις αμαρτίες μας και πρόσεξε, ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών όπως εμείς συγχωρήσαμε τους ανθρώπους που μας πείραξαν που είπαν λόγον εναντίον μας, που μας αδίκησαν, και δεν το έχουμε κάνει, τότε είμεθα ψεύσται ενώπιον του Θεού.

Ψευδόμεθα, διότι αν ρωτήσει έναν έκαστον, εσύ έχεις συγχωρήσει; Πώς τότε σε διάφορη περίπτωση μου υποδεικνύεις τρόπον και μου υποδεικνύεις και τον εαυτό σου ανοιχτό χέρι και μου λες όπως και εγώ άφησα και ψευδόμεθα ενώπιον του Θεού και καταλαβαίνετε πόσο σοβαρό θέμα είναι αυτό.

Και μόνον αυτό αν ο άνθρωπος είχε υπόψη του που δυστυχώς και ευτυχώς βέβαια γιατί πάντοτε έχουν δύο όψεις τα θέματα τα χριστιανικά ευτυχώς που μας τόμαθε η γιαγιά μας με την ποδιά της στο Πάτερ ημών Πάτερ ημών, δυστυχώς, διότι δεν εφαρμόζομε, απλώς το λέμε. Καλύτερα να μην το μαθαίναμε, διότι ψευδόμεθα δι' αυτού του τρόπου. Πολλοί άνθρωποι δεν είμεθα καθόλου συνεπείς με αυτή την προσευχή, η οποία είναι τοποθετημένη ακριβώς προς τα Άγια των Αγίων, προ του «Μετά φόβου Θεού, πίστεως», που πρέπει απαραιτήτως ο άνθρωπος να τα έχει τακτοποιήσει, τα θέματα αυτά.

Ευχαριστώ. με τον ουρανό και με τη γη, με το Θεό και με τους ανθρώπους διότι η πρώτη αίτηση είναι «Εν ειρήνη του Κυρίου δεηθώμεν» και τώρα όλοι μαζί «Υπέρ της άνωθεν ειρήνης του Κυρίου δεηθώμεν» Είναι δύο ειρήνες, μία επάνω και μία πλάγια, όπως σας είπα γρηγορότερα.

Αυτό και μόνο λέγω, εάν μπορούσε ο άνθρωπος να το συνειδητοποιήσει.

Αν το συνειδητοποιούσε και έλεγε «εγώ είμαι συνεπής με αυτό», θα πρόσεχε και θα ανέβαλλε την έλευσή του στην εκκλησία. Δεν θα πήγαινε στην εκκλησία και θα πήγαινε στη συνάντηση του συνανθρώπου του.

Είναι δύσκολο πράγμα όμως, πρέπει να είναι πολύ καλλιεργημένος ο άνθρωπος, πρέπει να είναι πολύ ταπεινός και να φοβάται την κόλαση για να επιτύχει αυτό το πράγμα. Πολλοί άνθρωποι από πολλά χρόνια έχουμε υποθέσεις με ανθρώπους και δεν θα έπρεπε να πηγαίνουμε ούτε δώρα ούτε τίποτα στην εκκλησία και μόνο διότι αυτό το πράγμα παρεμβάλλεται η μνησικακία.

Μα δικαστήρια, μα εμπόδια, μα λόγια, μα η καλημέρα, η αγάπη δεν υπάρχει, κάτω από συμφέροντα, κατ' εξοχήν μέσα στα αντρόγυνα. Μέσα στα αδέρφια, και σε γέλασε ο πατέρας σου και ο αδερφός σου πήρε περισσότερο μερίδιο και είσαι βλαξ και λοιπά.

Οι νύφες τώρα, και χωρίζονται οι οικογένειες μεταξύ των. Διότι πέθανε ο παππούς, δεν είχε αφήσει κληρονομιά, αυτή η διαθήκη. Πέθανε η γιαγιά, πήρε περισσότερο εκείνος, πήρε το καλύτερο διαμέρισμα, πήρε το ανατολικό και λοιπά, και δεν λένε την καλημέρα και έχουν την τόλμη να πηγαίνουν στην εκκλησία, και έχουν την τόλμη να λέγονται ότι είναι και χριστιανοί δυνατοί, και να έχουν εικόνες και εικονοστάσια και ανάβουνε κεριά και καντήλια σε εκκλησίες και στο σπίτι μέσα, ή να πηγαίνουν το Πάσχα και να κρατούν την Ανάσταση στο χέρι τους, άνθρωποι που έχουν μίσος, που δεν θέλουν να ιδούνε κανένα μπροστά τους

για υλικά συμφέροντα. Σου έχει βάλει ο διάβολος το χέρι. Είναι μια πολύ μεγάλη τάξις, κατηγορία, ένας μεγάλος αριθμός που δεν θα έπρεπε να μπαίνει μέσα στην εκκλησία. Αν σας πω και μεταξύ των κληρικών ακόμη, πιθανόν να μην είμαι...

Μπορεί δύο κληρικοί να μην μιλούνται και να εκκλησιάζονται και να λειτουργούν στο ίδιο θυσιαστήριο. Και να φιλιώνται σαν τα περιστέρια εκεί, προκειμένου να πούνε το Πιστεύω κτλ κτλ. Όμως μέσα τους δεν μιλούν.

Ο Θεός βλέπει από πάνω. Ξέρετε πόσα παρατράγουδα βλέπει ο Θεός; Λέγει ο ψάλτης, Άγιος ο Θεός, Άγιος ισχυρός. Πόσες φορές Άγιος; Ναι, εγώ είμαι Άγιος, εσύ τι είσαι; Από πότε έχεις να κατέβεις από το στασίδι για να κοινωνήσεις εδώ;

Με ψάλλεις εμένα και είμαι Άγιος, εσύ πότε θα γίνεις Άγιος; Και ο σκοπός είναι για να γίνεις εσύ Άγιος, τα Άγια τοις Αγίοις, να δοθούν να γίνουν οι μικροί Άγιοι, οι μεγάλοι. Πότε θα γίνεις εσύ Άγιος, καταλάβατε;

Αν λοιπόν θελήσουν, λέγω, να εξεταστούν έτσι τα πράγματα, θα βρεθούν πολλοί άνθρωποι οι οποίοι δεν πρέπει να μπαίνουν καθ' ολοκληρίαν μέσα στην Εκκλησία. Γι' αυτό δεν ξέρω εσείς σε ποια κατηγορία είστε που ακούτε αυτά τα λόγια απόψε το βράδυ.

Αν είσαστε σε κάποια κατηγορία η οποία εμπίπτει μέσα σε αυτές τις δυσκολίες, προσέξτε το μέλλον σας. Κύριε, μέχρι τώρα όπως άκουσα, όπως μου υπενθύμησαν, όπως επέτρεψες εσύ, βλέπω ότι δεν είμαι συνεπής.

Μπόχησέ με, σε παρακαλώ. Αλλά αν ο άνθρωπος ερωτηθεί, θέλει να αγαπήσει, θέλει να συγχωρήσει; Η απάντησή του θα είναι δεν μπορεί. Και ο Χριστός δεν τη δέχεται αυτή την απάντηση. Ενώ ο Χριστός θα δευτερολογήσει και θα πει, δεν θέλεις παιδί μου, όχι δεν μπορείς.

Δεν θέλεις, το εγώ σου και το συμφέρον σου είναι τέτοιο που δεν σε αφήνουν να θελήσεις. Αν θελήσεις εγώ θα σε βοηθήσω, διότι ξέρετε δεν θα μας ρωτήσει εκείνη την ημέρα ο Χριστός όπως σκεπτόμεθα εμείς, ο Χριστός σε ρωτά κατά κάποιον άλλον τρόπο, δηλαδή ποια είναι η ερώτηση; Τον κάθε άνθρωπο δεν τον ρωτάει αν μπορεί να το κάνει αυτό, που θα πάρει την απάντηση, δεν μπορώ, δεν μπορώ Κύριε να νηστέψω, δεν μπορώ να κάνω πολλά παιδιά, δεν μπορώ να κάνω τούτο.

Δεν ρωτάει έτσι ο Χριστός. Θέλεις να νηστέψεις, θέλεις να εγκρατευτείς, θέλεις να υπακούσεις; Αυτό λέει ο Χριστός. Και εγώ θα σε βοηθήσω. Διότι ο Χριστός έχει πει το εξής: «Ἄνευ ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν». Εγώ λοιπόν δεν μπορώ να κάνω τίποτα χωρίς Αυτόν.

Τι θα μου πει; Δεν ηθέλησες, αν ήθελες εγώ θα σε βοηθούσα και θα το μπορούσες αυτό το πράγμα. Πολλοί άνθρωποι που δεν νηστεύαν ποτέ, από τότε που το έβαλαν καπρίτσιο, που μετανιώσαν, εξομολογήθηκαν, άρχισαν και νηστεύουν.

Πολλοί άνθρωποι που λέγανε αυτό δεν μπορώ να το κόψω, από τη στιγμή που μετενόησαν και επέστρεψαν στην εκκλησία, με τη δύναμη του Θεού το έκοψαν. Πολλά σφάλματα, και μπήκαν στον δρόμο του Θεού. Όσο λοιπόν ο άνθρωπος θέλει, τόσο ο άνθρωπος θα μπορεί να προχωρήσει.

Ο Θείος Χρυσόστομος την εκκλησία, μέσα στις άλλες ονομασίες που της έχει δώσει, την ονομάζει και βαφείον.

Δηλαδή βάφεται, στιλβώνεται η ψυχή του ανθρώπου εισερχομένη στην εκκλησία.

Εκκλησία. Όμως, όταν εισέρχεται με τους κανόνες και με τις προϋποθέσεις που θέλει ο Χριστός, όχι που θέλει ο καθένας, υπενθυμίζεις σε μία κοπέλα με ανδρικά πανταλόνια ότι δεν είναι η ενδυμασία αυτή για την εκκλησία. «Εσείς διώχνετε τον κόσμο από την εκκλησία». Όχι. Το τζιν σου διώχνει τους ανθρώπους από την εκκλησία. Δεν τις διώχνουμε εμείς. Ούτε ο Χριστός.

Οι μόδες, το εγώ σε διώχνει από την Εκκλησία. Δεν σε διώχνει ο Χριστός. Έχεις κάνει μεγάλο λάθος. Δηλαδή έβαλες κέρατα στο κεφάλι σου εσύ και πρέπει να μεριάσουμε όλοι εμείς, ε; Να είσαι ο παιδός στην Εκκλησία του Χριστού εσύ για να σε θέλει η Εκκλησία. Δεν τα δέχεται αυτά η Εκκλησία.

Κατά αναλογία λοιπόν, ταπεινώς που θα μπει ο άνθρωπος, θα στιλβωθεί και η ψυχή του. Ακούστε τα δικά του λόγια.

Κατά το λόγιο, βαφείον η εκκλησία εστί· αν διαπαντός απίητε μηδεμίαν δεχόμενοι βαφήν, τι το όφελος του συνεχώς ενταύθα ήκειν; Αν ερχόσαστε εδώ μέσα, λέγει, και δεν βάπτεστε στο αίμα του Χριστού, τι δουλειά έχετε που ερχόσαστε εδώ; Τι έχετε να ωφεληθείτε; Διότι όταν η ψυχή του Χριστού έρθει και ενωθεί στα

Και ενωθεί με το αίμα του Χριστού που υπάρχει στην Εκκλησία. Κοιτάξτε, εμείς ούτε καν το παίρνουμε. Και μάλιστα κατηγορούμε και τους άλλους οι οποίοι κοινωνούν. Όχι, εμείς δεν βαφώμεθα, όχι, εμείς δεν καθαριζόμεθα, γιατί το αίμα του Χριστού είναι εκείνο που καθαρίζει ημάς από πάσης αμαρτίας, αλλά και κατηγορούμε και τους άλλους που πηγαίνουνε και τους ειρωνευόμεθα.

Πώς λέει εν τη αυτή περιπτώσει; «Τί τὸ ὄφελος τοῦ συνεχῶς ἐνταῦθα γίνεσθαι;» Τι κι αν έρχεσαι εδώ συνεχώς, εφόσον δεν κάνεις εκείνο που πρέπει να κάνεις εισερχόμενος στον ναό; Δεν είναι λοιπόν αρκετό ο άνθρωπος να πηγαίνει στην Εκκλησία, αλλά να πηγαίνει και όπως πρέπει να πάει και για τον λόγο τον οποίο πρέπει να πάει.

Τότε και οι πιστοί ενίπτοντο τας χείρας για να εισέλθουν στην Εκκλησία.

Ήτανε ένδειξη ότι είναι και εσωτερικώς πλυμένοι και τυχόν τελευταίες σκόνες, λερωματιές στα χέρια τους, και αυτές να πλυθούν και να μείνουν απ' έξω, και πλυμένοι εν τη εξομολογήσει εσωτερικώς και πλυμένοι και εξωτερικώς να εισέλθουν να συναντηθούν με τον Χριστό στην ωραία πύλη.

Σήμερα πλένουν οι κληρικοί τα χέρια τους προκειμένου να επιληφθούν της υπολοίπου υποθέσεως της Θείας Λειτουργίας, και από εκεί έχει πάρει και την ονομασία το αγίασμα, όπου γράφουν, αν έχετε προσέξει, με μια καρκινική γραφή στα αγιάσματα στις Ιερές Μονές: «Νίψον ἀνομήματα μὴ μόναν ὄψιν».

Τι πάει να πει αυτό; Και το διαβάζεις και αντίθετα και λέει το ίδιο, νίψον ανομήματα μη μόναν όψιν. Πλύνε λέει προκειμένου να έρθεις εδώ και τα ανομήματά σου, όχι μόνο την όψη σου. Τότε λοιπόν λέγω εξ αφορμής αυτού που έκαμε ο Χριστός μας, που τους έπλυνε και τα πόδια ακόμη για να τους παρουσιάσει δήθεν καθαρούς στο δείπνο.

Έπειτα είχε θεσπιστεί να πλένουνε τα χέρια τους. Και μάλιστα σε ένα του λόγο ο Θείος Χρυσόστομος λέγει, αν θέλετε λέει να πλύνετε και τα χέρια της ψυχής σας καθαρά, οι λουτήρες λέει υπάρχουν εις την είσοδον του ναού. Η πτωχή, δώσετε λέει ελεημοσύνη στους φτωχούς που είναι εκεί. Έτσι δεν θα είναι πλυμένα μόνο τα χέρια σας τη λουτήρα, αλλά θα είναι πλυμένη και η ψυχή σας από τις αμαρτίες σας. Και οι άνθρωποι έπλεναν τα χέρια, μα δεν έπλεναν την ψυχή.

Εισήρχοντο πλυμένοι εξωτερικώς, αλλά εσωτερικώς όμως όχι. Και δεν είναι μόνο εκκλησιαστήριο, είναι και εκκλησίασμα. Δεν είναι μόνο ναός, δεν είναι μόνο πέτρες, εικόνες, τζάμια και βαφές, είναι και Χριστός μέσα.

Το μεν ναό είναι να έχει να μας περιποιηθεί και να μας σκεπάσει το σώμα, να μην μας κάψει ο ήλιος, να μην μας βρέξει η βροχή, να μην μας ξεσηκώσει ο άνεμος. Αλλά μέσα υπάρχει και ο Χριστός, κεφαλή των μελών της Εκκλησίας. Πώς πρέπει να είναι οι ψυχές για να έχουν σχέση με τον Χριστό;

Λέγει λοιπόν ο Άγιος Γερμανός για το νίψιμο των χεριών το εξής. Δηλοί των χειρών αι νίψεις, καθαίροντες το συνειδός, νουν και διάνοιαν, άτινα εισί χείρες των ημετέρων ψυχών. Μετά φόβου Θεού προσίωμεν τη Αγία Τραπέζη.

Έχει το σώμα σου χέρια και τα πλένεις. Έχει και το πνεύμα σου και η ψυχή σου χέρια. Που είναι η συνείδησή σου, που είναι ο νους σου, που είναι η διάνοιά σου. Και αυτά καθάρισέ τα λοιπόν για να εισέλθεις εδώ εις τον ναό.

Ο δε Θείος Χρυσόστομος επάνω στην ίδια σκέψη λέγει.

Χείρας μεν νιπτόμεθα εις εκκλησίαν εισιόντες, πλένουμε λέει τα χέρια μας που μπαίνουμε στην Εκκλησία. Την δε καρδίαν ούκετι μήγα οι χείρες φωνήν αφίεση Μπορούν λέει τα χέρια σου να φωνάξουν στο Θεό; Αν δεν έπλυνες την καρδιά σου που θα εισέλθεις εδώ μέσα και έπλυνες μόνο τα χέρια σου, ποιος είναι αυτός που θα φωνάξει στο Θεό; Τα χέρια σου θα φωνάξουν στο Θεό;

Η ψυχή προσφέρει τα ρήματα, εις εκείνην ο Θεός καθορά, στην ψυχή, δεν κοιτάζει στο κολάρο ή στο φόρεμα. Ουδέν δει της του σώματος καθαρότητος, εκείνης μεμολυσμένης. Δεν βγαίνει τίποτα, λέει, να είναι καθαρό, να είναι από χαμάμ, να είναι αρωματισμένο το σώμα, εφόσον η ψυχή δεν είναι καθαρά.

Τι γαρ το όφελος, αν τας έξω χείρας αποσμήξεις, τας δε ένδον ακαθάρτους έχεις; Τι κι αν τα πλύνεις και τα καθαρίζεις λέει τα χέρια σου απ' έξω, εάν μέσα της ψυχής σου τα χέρια δεν τα έχεις καθαρά; Το γαρ δεινόν και πάντα ανατρέπον τούτο εστί, ότι τα μικρά δεδοικότες των μεγάλων καταφρονούμεν.

Πλένουμε τα χέρια μας εξωτερικώς, σαπουνιζόμεθα, μη λερώσουμε κ.λπ., αλλά αφήνουμε μέσα τη μεγάλη εργασία που πρέπει να έχει γίνει επάνω στην ψυχή μας. «Τὸ μὲν ἀνίπτοις χερσὶν εὔξασθαι, ἀδιάφορον». Το να προσευχηθείς, λέγει, με άπλυτα χέρια δεν τον πειράζει τον Θεό.

Το δε ανίπτω διανοία, τούτο εστί το πάντων έσχατον των κακών, το να παρουσιαστείς να προσευχηθείς με αμαρτίες, όχι με καθαράν διάνοιαν, το χειρότερο κακό. Και το ερμηνεύει έπειτα στη συνέχεια, και εδώ είναι το μεγάλο μάθημα, το οποίο διαφεύγει από πολλούς και δεν ωφελούμεθα, αυτό που σας έλεγα γρηγορότερα.

Στο Δευτερονόμιο, στο 18ο κεφάλαιο στίχος 16, αναφέρεται το εξής. Κατά πάντα όσα ητήσω παρά Κυρίου του Θεού σου εν Χωρήβ τη ημέρα της εκκλησίας. Όλα λέγει όσα ζήτησα και όσα εμείς πρέπει να ζητήσουμε από το Θεό μέσα στην Εκκλησία θα δοθούν στον άνθρωπο.

Πάσα Εκκλησία Ισραήλ Εστίκη Ο Ισραήλ βρίσκεται λέει μέσα στην Εκκλησία. Τώρα έρχεται ένας Άγιος συγκεκριμένος, ο Άγιος Ισίδωρος ο Πηλουσιώτης, και κάνει μια διάκριση και λέει αυτό που είπα γρηγορότερα.

Άλλο εκκλησία και άλλο εκκλησιαστήριον.

Λέγει, άλλο εστίν εκκλησία και άλλο εκκλησιαστήριον. Η μεν γαρ εξ αμώμων ψυχών συνέστηκε η εκκλησία. Εξ αμώμων ψυχών συνέστηκε. Είναι άμωμος, καθαρά η ψυχή σου, είσαι μέλος της Εκκλησίας με κεφαλή το Χριστό.

Εκ λίθων και τοίχων οικοδομείται το εκκλησιαστήριον, από λιθάρια και από τοίχους οικοδομείται. Η Εκκλησία όμως από αμώμους ψυχάς. Κατά συνέπεια, ο άνθρωπος που δεν έρχεται άμωμος, καθαρός, μετανοημένος, εξομολογημένος, συμφιλιωμένος, αγαπημένος, ταπεινός, δεν είναι μέλος του Χριστού και κατά συνέπεια μέλος της Εκκλησίας.

Λέει ότι πάει στην Εκκλησία, αλλά ο Χριστός δεν τον δέχεται, διότι είναι ακάθαρτος. Η Εκκλησία είναι ο Χριστός με τους πιστούς του που θα πάνε. Το υπόλοιπο είναι εκκλησιαστήριον λέγει, το οποίο συνίσταται από τοίχους και από λίθους.

Όταν λοιπόν εγώ πάω αμετανόητος, ανεξομολόγητος, δεν κάνω αυτό που λέγει ο Θεός, αυτό που λέει το Ευαγγέλιό Του, αυτό που λέει η Εκκλησία, πώς μπορεί να είμαι μέλος της Εκκλησίας; Ο δε Άγιος Κύριλλος ο Αλεξανδρείας λέγει: «Ἐκκλησίαν λέγοντες, οὐ τοῖς τῶν τοίχων περιβόλοις τὴν τῆς λέξεως δύναμιν ἐπάγειν ἀφιέμεθα»· δεν λέμε, λέει, για τα λιθάρια της εκκλησίας.

Καταδηλούμεν δε μάλλον τον εν αυτή θεοσεβή ηρημένον, την ευγενεστάτην πληθύν. Εκκλησία εστί συνάθροισις λαού, σώμα Χριστού. Αν λοιπόν εγώ είμαι ακάθαρτος, μπορώ να αποτελώ μέλος του σώματος του Χριστού;

Με δέχεται ο Χριστός ακάθαρτος;

Μέλη πόρνης λέει μην τα δέχεσαι, μέλη πόρνου, μέλη μοιχού κλπ. Πώς μπορεί να είμαι εκκλησία και να είμαι μέσα στην εκκλησία και να έχω κεφαλή το Χριστό; Γι' αυτό πολλοί άνθρωποι, αν γνώριζαν ότι η Εκκλησία είναι σώμα Χριστού και άλλο Εκκλησία και άλλο Εκκλησιαστήριον, άλλο ο Ναός, άλλο η Εκκλησία, το σύνολο των πιστών, τότε θα φρόντιζαν να καθαρίζουν την ψυχή τους, ώστε να αποτελεί κι αυτός μέλος του σώματος του Χριστού που είναι η Εκκλησία.

Πήγα, λέει, στην εκκλησία. Πού; Στο εκκλησιαστήριο. Είσαι μέλος της εκκλησίας; Είσαι αδελφός του Χριστού; Είσαι μέλος του Χριστού; Σε αντελήφθη ο Χριστός που πήγες στην εκκλησία; Ο Χριστός μας είπε, όταν τον ερώτησε ο Πέτρος, που διαμαρτυρήθη για την υπόθεση της αιμορροούσης, αν ενθυμείστε, τις ήψατό μου, τις εστίν ο αψάμενός μου, λέει, ποιος ακούμπησε επάνω μου; Του Πέτρου του φάνηκε τόσο παράξενο αυτό, που γυρίζει και του λέει, Διδάσκαλε, λέει, εδώ λες σε συμπνίγουσι και σε συνθλίβουσι, κόσμος έρχεται πάνω σου και κόσμος έρχεται πάνω μας.

«Ο όχλος συνθλίβεται επάνω μας και λες τώρα: “Ποιος ακούμπησε επάνω σου; Τι είναι αυτό το παράξενο πράγμα πάλι;”» Και αυτός απήντησε: «Ήψατό μού τις. Ήγγισε επάνω μου ένας. Και έγνων δύναμιν να εξέλθει απ' εμού». Δεν μιλάω για σας που ερχόσαστε να ανάψετε το κερί ή να δείξετε την τουαλέτα σας. Μιλάω για κάποιον που ήρθε κοντά εδώ, και εγώ, όταν άγγιξε επάνω μου, ένιωσα δύναμη να εξέλθει εξ εμού.

Αυτό το ερώτημα ισχύει για πολλούς από μας και αυτό το ερώτημα έπρεπε να το κάνουμε πολύ στο Χριστό όταν πάμε στην Εκκλησία. Κύριέ μου, με κατάλαβες που ήρθα σήμερα εδώ; Παναγία μου, με κατάλαβες που ήρθα σήμερα εδώ; Και περισσότεροι θα λέγαμε, ούτε που μπήκες ούτε που βγήκες σε κατάλαβα. Διότι δεν ήρθες με καμιά προετοιμασία, με καμιά πίστη, με καμιά καθαρότητα.

Τα πάντα, εξωτερικά και εσωτερικά του σώματός σου, να τα πρόσεξες, αλλά την ψυχή σου δεν την πρόσεξες. Και εγώ είμαι Κύριος των ψυχών, πρώτον, και έπειτα των σωμάτων. Έτσι πρέπει να σκέπτεται ο άνθρωπος.

Διαφορετικά θα νομίζει ότι είναι σεσωσμένος, ότι αξίζει να είναι εις την ομόνοια του Παραδείσου. Και ο Κύριος θα έχει φτιάξει ειδική κόλαση για να τον βάλει μέσα. Γι' αυτό τρία παράξενα πράγματα μας περιμένουν εν εκείνη τη ημέρα.

Τους ανθρώπους τους οποίους εμείς είχαμε για να κολαστούνε, θα τους βρούμε στον Παράδεισο.

Η άλλη πλευρά του πράγματος είναι άνθρωποι τους οποίους είχαμε ότι έπρεπε να είναι στην ομόνοια του Παραδείσου, θα τους βρούμε στην κόλαση. Και η τρίτη παραξενιά, η μεγάλη, που θα μας καταπλήξει, είναι Αν εμείς ποτέ σωθούμε θα διερωτώμεθα και θα λέμε πως σε σώθημε εμείς Αυτά τα τρία πράγματα μας περιμένουνε πέραν του τάφου.

Γι' αυτό μη πλανώμεθα ότι εκκλησιαζόμεθα. Μη πλανώμεθα ότι ποσότητα πιστών υπάρχει στην Εκκλησία και σήμερον. Είναι παρήγορον βέβαια, αλλά δεν είναι το όλο. Η ποσότητα θα πρέπει να προϋποθέτει και ποιότητα. Ποιότητα δεν έχουμε. Και τούτο διότι δεν προσέχουμε αυτές τις λεπτομέρειες που σας λέγω.

Εκκλησία λέγεται ότι κοινή πάντας υποδέχεται, όλους τους δέχεται μέσα. Συνάθροισις εν Χριστώ, όχι εκκλησίασμα, όχι ναός, άλλο το ένα, άλλο το άλλο. Δεν ξέρω τώρα εσείς σε ποια κατηγορία είστε, ούτε πώς σκέπτεστε και πώς ενεργείτε στην περίπτωση αυτή.

Προσέξτε το εν πάση περιπτώσει, διότι εάν έτσι και ως έτυχε, χωρίς να έχουμε υπόψη αυτές τις προϋποθέσεις που μας δυσκολεύουν για να λάβουμε τη χάρη, διότι χάριν ο Κύριος την δίδει κατόπιν προϋποθέσεων εκ μέρους του ανθρώπου. Όπως για να φέρεις ορισμένα ψώνια στο σπίτι, χρειάζονται ορισμένες προϋποθέσεις.

Θα θέλει να βάλεις τον κόπο, να πάρεις λεφτά μαζί σου, να πάρεις τα ανάλογα δοχεία ή τα ανάλογα σακούλια Για να πάρεις αν μένουν στερεά, αν μένουν ρευστά και λοιπά. Για να φέρεις ό,τι έχει ανάγκη το σπίτι στο σπίτι.

Κάτι παρεμφερές πρέπει να κάνεις όταν πηγαίνεις στην Εκκλησία. Δεν μπορείς να λες ότι εγώ πηγαίνω στην Εκκλησία διότι άλλαξα ρούχα ή διότι φορώ καινούργια. Ή διότι θα πάω να ανάψω το κερί μου. Αυτό δεν εννοείται εκκλησιασμός.

Εκκλησιασμός έχει όλα τα άλλα. Καθαρότητα ψυχής, αγάπη, μετάνοια, συγχωρητικότητα. Άρσιν όλων αυτών των εμποδίων που δυσκολεύουν την χάριν του Θεού. Διαφορετικά δεν μπορεί ο άνθρωπος να περιμένει τίποτα.

Γι' αυτό και δεν υπάρχει αλλαγή στους ανθρώπους. Και αν προσέξετε και υπήρχε τρόπος να μαγνητοφωνούσατε τις εξομολογήσεις σας, θα βλέπετε ότι είναι πάντοτε οι ίδιες. Αυτά που είπατε προ ενός μηνός λέτε και τώρα.

Αυτά που είπατε πέρσι λέτε και φέτος. Άρα δεν υπάρχει βήμα. Δεν άλλαξαν οι εξομολογήσεις. Τα ίδια και τα ίδια. Άρα ο τρόπος του θρησκεύειν είναι ο ίδιος και είναι λανθασμένος, πρέπει να αλλάξει.

Ακόμη θα πρέπει να έχει υπόψη του ο άνθρωπος, σε ό,τι αφορά την Εκκλησία, ότι εάν καταφρονεί την Εκκλησία, καταφρονεί αυτόν τον Χριστό. Γιατί πολλοί λένε ότι εγώ τον Χριστό τον έχω μέσα μου. Εγώ τον Θεό τον έχω μέσα μου.

Δεν είναι ανάγκη να πάω εκεί κάτω να ακούσω. Ούτε τις φωνάρες του Α και του Β που επιδεικνύεται ως ψάλτης εκεί, ούτε την κακία των ιερέων, ούτε των επιτρόπων πίσω που μετράνε τα λεφτά. Καθ' ην στιγμή γίνεται το κήρυγμα κάτω και μιλάνε για τον Χριστό, αυτοί μετρούνε εκεί πέρα δεκάρες.

Εγώ κάθομαι στο σπίτι μου, έχω τον Χριστό μέσα μου ή ακούω από το ραδιόφωνο, όπως λένε ορισμένοι, τη λειτουργία. Ξέρετε πόσοι τέτοιοι άνθρωποι είναι; Και είναι πλανεμένοι οι άνθρωποι. Πολλοί άνθρωποι τέτοιοι.

Δεν ξέρω εσείς, αν κανείς δηλαδή εξ υμών είναι σε αυτή την κατηγορία. Όταν δεν πηγαίνεις στο σπίτι του άλλου, δεν τα έχεις ούτε με τον πολυέλεό του, ούτε με τις πολυθρόνες του, ούτε με την τραπεζαρία του, ούτε με τις σκάλες του, ούτε με τα παράθυρά του.

Τα έχεις με αυτόν τον ίδιο. Αυτόν τον ίδιο δεν θέλεις να συναντήσεις. Αυτόν τον ίδιον δεν θέλεις να δεις, γι' αυτό ακριβώς δεν πας στο σπίτι του. Δεν μπορείς να μου πεις ότι εγώ δεν έχω τίποτα, τον έχω στην καρδιά μου, αλλά δεν πηγαίνω στο σπίτι του.

Αυτά είναι ψέματα. Και όπως δεν ισχύουν κατά κόσμον, πολλώ μάλλον δεν ισχύουν και κατά Θεόν. Δεν πηγαίνεις στην Εκκλησία, δεν αγαπάς τον Χριστό.

Και ο άνθρωπος ο οποίος δεν έχει μητέρα την Εκκλησία, δεν έχει Πατέρα το Θεό. Ας τα ακούσει από μένα, ότι ο άνθρωπος που δεν νιώθει σαν μητέρα του την Εκκλησία, σαν αδελφό το Χριστό, δεν έχει Πατέρα το Θεό.

Εάν δέχεται την Εκκλησία σαν μητέρα, σαν αδελφό το Χριστό, τότε θα έχει Πατέρα το Θεό. Διαφορετικά δεν πρέπει να το λέει το Πάτερ ημών. Πάτερ ημών, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Όχι. Με σένα δεν έχω καμιά σχέση. Διότι υπάρχει ορισμένος τρόπος που αποδεικνύει τη συγγένεια αυτή με το Θεό.

Ο άνθρωπος θα πρέπει να προσέχει το πόσο ο Χριστός ηγάπησε την Εκκλησία, και τι έκαμε για την Εκκλησία, για να καταλάβει και αυτός αν αγαπά το Χριστό ο οποίος ηγάπησε την Εκκλησία. Γράφοντας ο Παύλος στους Εφεσίους, στο 5ο κεφάλαιο, στίχος 25, λέγει το εξής: Ο Χριστός ηγάπησεν την Εκκλησίαν και εαυτόν παρέδωκεν υπέρ αυτής. Έτσι δεν είναι; Παρέδωκε τον εαυτόν Του και το αίμα Του, στύλος και εδραίωμα της Εκκλησίας.

Έδωσε το αίμα Του ο Χριστός για την Εκκλησία. Και μου λες τώρα εσύ δεν μπαίνεις στην Εκκλησία. Πού πας τότε, πού θα Τον συναντήσεις τον Χριστόν; Είναι πανταχού παρών, αλλά για σένα είναι πανταχού απών.

Ο πανταχού παρών για πολλούς είναι πανταχού απών.

Διότι όταν ο άνθρωπος θέλει ένα δικό του τρόπο για να συναντηθεί με το Θεό, έχει λάθος. Έχει ειδικόν τρόπον. Εδώ ρεύμα περιμένεις να πάρεις από τη ΔΕΗ και χρειάζονται ορισμένες προϋποθέσεις και διατυπώσεις.

Θα βάλεις ταμπλό, θα βάλεις εγκατάσταση, θα βάλεις πράγματα, θάματα, ασφάλειες, αμπέρ και και και. Γιατί να έρθεις σε ένα φως υλικό, που μπορεί την άλλη ώρα να ξεκάψεις, το ίδιο για να πας στην Εκκλησία και να καθίσεις;

Και το Θεό θα τον πάρεις εσύ με τον τρόπο το δικό σου, έτσι, με τον τρόπο που νομίζεις; Δεν είναι έτσι, έχει ειδικόν τρόπον ο Θεός. Η Εκκλησία είναι το σπίτι του Θεού. Και αν ο Ναός του Σολομώντος εθεωρείτο σπίτι Θεού, ο Ναός ο σημερινός;

Αν ο Ναός εκείνος, που εσφάζοντο ταύροι και μόσχοι, βρωμούσε το αίμα από τα ζώα εκεί πέρα μέσα, εθεωρείτο Ιερόν και Ναός του Θεού και σπίτι του Θεού, εδώ που θυσιάζεται ο Χριστός αναιμάκτως και άγγελοι, αρχάγγελοι, Παναγία, οι Άγιοι βρίσκονται, τι είναι και απαξιείς να παρουσιαστείς; Δεν σε τιμούν, έτσι; Δεν σου περιποιούνται τιμή.

Να πάει η υψηλότητά σου στην Εκκλησία. Γιατί έτσι νομίζουν πολλοί. Το εγώ είμαι καλύτερος, μένω μακριά, είμαι καλύτερος. Ποιος σε εξήτασε και σε βρήκε καλύτερον; Ποιος σου έδωσε αυτό το πιστοποιητικό;

Το εξέδωσες μόνος και το υπέγραψες. Δεν περνάεις σε κανένα καστιγκάρι. Τίποτα δεν μπορεί να σε βοηθήσει σε αυτό το πιστοποιητικό το οποίο έβγαλες μοναχός. Θυμόσαστε όταν ο Χριστός μας εχάθηκε από τους γονείς Του, από την Παναγία μας, όταν Τον είχαν πάει δωδεκαετή στον Ναό.

Έφυγαν έπειτα, πήγανε σε μια μέρα δρόμο, τότε ανεκάλυψαν ότι λείπει, δεν είναι με τα παιδιά τα άλλα, δεν είναι με τη συγγένεια που πηγαίνουν. Και ξαναγύρισαν πίσω και Τον βρήκανε στο Ναό, καθήμενον εν μέσω των Πρεσβυτέρων και των Διδασκάλων, και τον ρωτούσανε και απαντούσε, και στέκεται η Παναγία μας με παράπονο και λέγει: «Γιατί, λέει, μας το έκαμες αυτό; Εγώ και ο πατήρ σου οδυνώμεθα».

Ο πατήρ σου για τα μάτια του κόσμου, ο Ιωσήφ δεν ήταν πατήρ Του. Τη διόρθωσε ο Χριστός μας στη συνέχεια, λέει: μα δεν ήξερες ότι πρέπει να είμαι στα του Πατρός μου; Ποιος είναι ο πατέρας; Ο Θεός. Ο Ναός Σολομώντος τι είναι;

Είναι το σπίτι του Πατέρα μου. Αλλοίμονο, αν ήταν πατέρας του ο Ιωσήφ, θα έπρεπε ο ναός Σολομώντος να είναι του Ιωσήφ. Αν δεν είναι του Ιωσήφ, επέμενε στα του Πατρός μου. Αν λοιπόν ο Χριστός έλεγε το ναό του Σολομώντος σπίτι του Πατέρα του,

πολλώ μάλλον αυτόν τον ναό, στον οποίο έχει αφήσει μέσα δύο δηνάρια, παλαιάν και καινήν διαθήκην. Έχει αφήσει μέσα έλαιον και οίνον, το αίμα Του, ο καλός Σαμαρείτης. Έχει αφήσει μέσα πανδοχείς τους κληρικούς.

Και εκεί έδωσε εντολή να πηγαίνουν όσοι περιπίπτουν στους ληστάς, για να θεραπευτούν από τα έλκη. Δηλαδή όσοι κάνουν αμαρτίες και πέφτουν στα χέρια του σατανά. Αυτή είναι η ληστεία του σατανά. Θα πρέπει λοιπόν ο άνθρωπος την Εκκλησία του Χριστού να μην την καταφρονεί.

Μας έχει φτάσει όμως ο σατανάς σε τέτοιο σημείο, που εκφράζονται πολύ άσχημα για την Εκκλησία και για τους λειτουργούς της Εκκλησίας. Και ξέρετε, θα τιμωρηθούμε για αυτό το πράγμα. Διότι όταν βλέπετε ότι ήρθε η εποχή που καταφρονούνται οι αξίες, τόσο ο κλήρος όσο και η Εκκλησία η Αγία, βλέπετε τον πόλεμο που γίνεται σήμερα εναντίον και των κληρικών και της Εκκλησίας και της περιουσίας της και των πάντων, να ξέρετε ότι ήρθε η συντέλεια μας. Θα τιμωρηθούμε.

Εάν διαβάσετε ένα βιβλιαράκι που λέγεται του Αγαθαγγέλου, είναι προφητείες οι οποίες είναι γραμμένες από έναν μοναχόν το 1200 στη Σικελία, ο Αγαθάγγελος. Εκεί μέσα γράφει προφητικώς για τον Προτεσταντισμό και συγκεκριμένως δια την Γερμανία, και οικτίρει και ταλανίζει τη Γερμανία λέγοντάς της: «Φεύ, φεύ, φεύ Γερμανία, που απεξοστράκισες τον κλήρον και τα μυστήρια από κοντά σου». Την κατηγορεί, διότι έβλεπε ότι ο Λούθηρος θα καταργούσε τον κλήρο.

Και γιατί τα ταλανίζει; Διότι ο κλήρος είναι εκείνος που τα παίρνει από τη γη, τα στέλνει στον ουρανό και ο ουρανός τα αγιάζει και ξανά τα κατεβάζει στη γη. Μέσω του κλήρου και της Εκκλησίας αγιάζεται ο άνθρωπος, συντηρείται ο άνθρωπος.

Από εκεί και μέσω αυτής έρχονται οι ευχές για να είναι ευλογία των καρπών της γης, το δαιμόνιο να φεύγει. Θα δαιμονιστούμε οι άνθρωποι, σε λίγο θα είναι όλοι δαιμονισμένοι. Το εξωτερικόν ήδη έχει κάθε σπίτι και ψυχίατρο, ήδη και εδώ.

Οι ψυχίατροι άρχισαν να αντικαθιστούν τους κληρικούς, τους εξομολόγους. Και ξέρετε, ο ψυχίατρος δεν μπορεί να τον ξεκουράσει τον άνθρωπο, γιατί δεν μπορεί να κοινοποιήσει έξωση στον διάβολο, ο οποίος έχει φορτώσει στην ψυχή του ανθρώπου.

Αυτό το δικαίωμα το έχει μόνο ο κλήρος. Και ο σατανάς, ο οποίος γνωρίζει την δύναμη του κλήρου και μάλιστα του Ορθοδόξου κλήρου, τον βάζει εσωτερικώς και εξωτερικώς. Και οι μη γνωρίζοντες τα πράγματα παίρνουν μια θέση εχθρική, να απεμπολήσουν την Εκκλησία, να διαλύσουν τον κλήρο, να ξεχωρίσουν το κράτος από την Εκκλησία, να μείνει ένα κομμάτι λαού δηλαδή μακριά από την ευλογία της Εκκλησίας.

Γιατί; Για να εκδικηθεί. Είμαστε σε ημέρες πολύ άσημες και πολύ πονηρές. Προσέξετέ το και εύχομαι στον Θεό να μας φωτίσει και να μας ελεήσει προς τούτο. Αμήν.