On Repentance and Confession

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Tonight, by the grace of the Lord, we have come to complete a subject we touched on before the Christmas feasts: the subject of repentance and confession.

Those of you who were with us will remember that we gave three talks on this subject, and we promised to give one more in order to touch on a few additional points, because matters of faith are inexhaustible. No one can claim to have exhausted any subject within Orthodoxy. But, as I say, we want to offer as much as we can, so that both those of us who practice the faith and those who do not yet practice it may understand—both those who live a religious life and those who do not—that there is still time for us to labor on ourselves and set ourselves free.

When a person stands before the bath, he must leave nothing on his hands, his face, or his body in general that has been stained by some external substance. Whatever remains must come into contact with the water two or three times, perhaps even more; it must be washed and rinsed until every trace of dirt is removed. He must take exactly the same care with his soul.

The expressions, “It does not matter,” “I cannot imagine so,” and “I do not think so,” must disappear from a person’s life. Holy Scripture, Holy Tradition, and, in general, the Canons and teachings of the Holy Fathers are the mirror a person can use at every moment.

A person should regard every book accepted by our Church as a mirror in which he can see himself.

Good evening, Mr. Panagiotis. Hold no opinion apart from the Church. If someone tries to guide a person who has gone astray, yet departs from the Church and begins splitting hairs, leave him aside. Do whatever the Church says. Do whatever the Gospel counsels. Nothing else. Human reasoning is not needed here. Those who wrote the books accepted by the Church had good reason for what they wrote. We, for the most part, act according to our own reasoning, and we remain far from His grace. Some people stay away from Holy Confession because of the sinfulness of the clergy. They say, “No, not with these men. They are utterly wretched. They are unworthy. Am I supposed to confess to them?” They may be unworthy and utterly wretched; it is enough that they have not been deposed from the priesthood. “But do you know what they do in secret?” That is not for us to investigate now.

I am not interested in finding out what others are doing, nor am I pretending that I need to know what they are doing. I too ask to learn what I myself am doing, and not to use what others do against those I have mentioned. The feast of Theophany was a day for all sinners—and for those who are supposedly without sin.

Anyone could put it to the test and see for himself whether the sanctification is really there — whether the waters are truly blessed — both on the so-called new calendar and on the old, where they keep the feast later, and so on. Because Christ, who knows all things, could not leave a part of His Church outside of grace, and all the more so when the people are acting out of simple ignorance.

I know plenty of perfectly ordinary, level-headed people who took holy water, and who deliberately set the two side by side to compare them, and who brought their offerings and went to their own churches. So how did the division come about, and why did it go down this road? It did not happen because some saint came forward with these little scraps of testimony against these priests, or the bishops, or the elders, saying that they are frauds, or whatever else you like; nor because the accusation made against them was necessarily true.

What people have never gone astray? What people have never been deceived by Satan? A person is safe only when he turns his attention inward, toward himself; and it is good and safe for him to seek a full understanding of his own wretched condition.

Many may try to justify themselves, yet they remain bound by their pride because of the positions they hold and the boldness they imagine they have before God. What more does a person want? It is not our task either to judge or to condemn.

“Whatever you bind and whatever you loose” — He didn’t say that to me, He didn’t say it to us; He said it to them, that is. And whatever His servants do here on earth, the Lord will confirm it with His authority.

What God will do with them, how He will judge them if they do not repent, and whether they are truly sinners—these are questions for Him. We may declare someone a sinner who perhaps is not a sinner at all. Judgment is not ours. We make mistakes; no human being can see everything.

I do not know. The one thing I know is that when I see a priest, I believe I am seeing Christ, and I make a prostration and kiss his hand. When I see someone wearing the cassock, I make a prostration and kiss his hand. If I discover that he is a bishop, I make three prostrations and kiss his hand, even if he is the most sinful bishop in the world.

I do not venerate the man himself, his individual character or his person. I venerate the grace of the priesthood in him, the living image of Christ. I stand in awe of that grace, fear it, honor it, and take it seriously. And if Christ bears with him, who am I to condemn him?

If there had been proper guidance and a correct understanding of the situation, things would already have changed. So each person, for his own part, did what he was supposed to do.

God knows that, in our ignorance, we would do many crooked things in our lives; yet He condescends to our ignorance.

First of all, this way of thinking must be given a broader scope.

As Orthodox Christians, we have a duty to pray all the more, first of all, that Christ will also grant him a person whom he can meet.

Are you with me? Because if it is allowed and given to us according to our own will, then — woe to us — it will also be given according to what we deserve. And so let me seize the chance, as a brief aside, to tell you that, if the Lord permits, it may be included…

Secondly, I must not blame the Church. There may be many people seeking men of Christ, but God has not left the worthiness of the clergy to human will. We must ask Him to grant worthy clergy according to His mercy, and not according to our righteousness.

I repeat: let us set aside our personal opinions and positions. Who knows who is worthy? Who knows who is righteous or without sin? Who can place his hand upon his heart and upon the Gospel and say, “That is what I am”?

Consider it from the perspective of Holy Scripture; examine it in whatever way you wish.

Especially in these days, this is how we ought to conduct ourselves. We should always have conducted ourselves this way, looking with awe upon this habit, this calling of the ordained priest; and through that we would have more reverence toward those who bear it, and others would be helped.

For we too are guilty. There are people who say that they have no priest to whom they can confess, yet they themselves have done nothing to help create the necessary conditions. Prayer is the first and greatest work. But because they have not taken the proper stand, they neither support the clergy nor offer anything, and so they remain deprived.

Is there, or is there not, in the Gospel that scriptural commandment to pray to the Lord of the harvest that He send out labourers? Is it there, or isn't it?

There is not. At first, he told me that he had prayed, and the Lord pointed out to me, “This man.” Yet how can someone say that he has nothing to confess and no need for Holy Confession? He is a sinner. But what are we to do—take his place? Let everyone gather and go to his spiritual father, and then we can discuss whether he is sinful and whether he should continue in his ministry. Why, then, do you receive him and acknowledge him? Where is a person to begin? He must begin with the last thing he has just done. We say this because you may tell him to begin somewhere else, but you cannot do that. He must begin with that small detail which reveals whether true spiritual life and genuine reverence are beginning within him. There are people who turn away and do not even condescend to kiss the Cross, though it is a beautiful thing, nor will they receive the antidoron—the blessed bread after the Divine Liturgy—from the priest’s hand; they want to take it themselves from inside. And so these people, though they are Christians, become strangers. They think they have no need of metanoia, no need to weep and lament over their wretched state. They remain lost. Notice also the icon of the Synaxis of the Honorable Forerunner. The Honorable Forerunner raises his right hand to touch the head of the Master. That right hand still exists to this day, as I have told you before; it is tangible proof of this. A holy monastery on the Holy Mountain keeps it.

The right hand of the Honorable Forerunner remains with us to this day because it once touched the head of the Master. In the same way, the hand of even a sinful bishop, priest, or deacon takes hold of Christ Himself and distributes Him from the Holy Table. If we had spiritual eyes, we would see those hands dripping with the Blood of Christ—as even Satan has sometimes been forced to confess through those possessed by demons.

So what should we do with this hand? Should we treat it with contempt, or should we kiss it and venerate it, even if the priest is a sinful man? My beloved, God has not made our salvation depend on that priest's personal holiness.

The holiness of the bishop, high priest, or priest contributes nothing to my salvation. Did Judas gain anything, though he received the bread directly from the hands of our Lord? Or were there hands holier than the Lord’s?

If I am helped by anything, it is because salvation is my own responsibility; it does not depend on another person’s holiness. Otherwise, whenever God permitted an unworthy priest, it would be as though He deprived His people of grace.

The priest does not say, “It is I, O Lord, who do this,” nor does he speak in his own name. It is the priesthood of the Lord and His grace. “The servant of God is chrismated,” and the priest invokes the name of Christ.

“The servant of God is baptized”; not, “I baptize.” Where, then, does the personal holiness of the clergy enter into this? Some among them may indeed be saints—Glory to God for that. But if they are not, are we going to pass Heaven’s judgment upon them?

For the salvation of our soul, as we have said many times, requires that we not remain far from Holy Confession.

You see, they decide that the priests are sinners, so they do not go to confession, and thus they stray even farther; the enemy has planted this thought in them. They are overcome and drawn away, wasting their lives, while that hardness of heart makes them think themselves perfect, however sinful they may be. Yet the sacred Mystery is still celebrated for them, whether they understand it fully or not. And as for us priests, whether we are saints or sinners, when we put on the epitrachelion and read the prayer of absolution to hear a confession, that confession is valid according to the Church’s appointed rite.

When all of this is brought to light, the sinful priests will come forward, and they will have to give a fearful account for the ministries they misused. But that is a separate matter — the one thing and the other are not to be confused.

So let those who are troubled by the dreadful reports circulated today about certain clergy take heed. Instead of remaining far away, let them pray for those bonds to be broken and for those people to return.

The real obstacle lies within the person himself: pride. They use the sinfulness of the clergy as an excuse, but it is their own pride and acedia, their spiritual torpor, that keep them away. Christ will not call us to compare ourselves with the priest in order to excuse ourselves or lessen our guilt. He will judge us according to our own place, and the priest according to his.

Of course, He will judge each person according to his ministry, position, and circumstances. The Lord is not unjust. He will judge; but I will not be acquitted merely because He judges someone else. The Lord will require an account from me, as from everyone who heard—and even from everyone who refused to hear.

Those who say today, “Do not tell me; do not tell me,” because they do not want to hear, will not be excused either. No. Those of us who knew will be asked much, but those who deliberately remained ignorant will also be called to account.

No one should be deceived. Ignorance of the law is no excuse. Can someone go into a courtroom and say he didn't know the law? As a citizen you're required to know the law. Ignorance of the law may be met with a different economy, dealt with more leniently, but once the truth finds you, you have to be taught.

But look, you are not thereby excused. What happens to a person reveals his own condition as well. There are people who come to confession and say, “I have nothing to say.” What can I say? I have nothing to confess. I remember once hearing about a nun who said that she had nothing to confess, yet she had to write three whole pages listing her sins—three whole pages—though at first she said she had nothing. How does a person examine himself? Does he merely ask whether he has killed anyone? Is that all he examines?

The children you never brought into the world — for those you are not held responsible. But the children you never took care to bring into the world through your word, by serving, by catechizing, by teaching the faith — for those you have no excuse. And when they say to you, "Open your wallet so that someone else's child can be born; I'll take care of the rest" — and God has already given you enough money in advance for you to be able to do it — do you think he won't ask you to answer for that?

Whether he wants to hear it or not, I cannot remain indifferent while the person beside me is sinking.

Is there not even a human law which says that, if you can prevent harm and fail to do so, you will be held accountable? And Holy Scripture says, “To him who knows to do good and does not do it, to him it is sin.” So such a law does exist. It certainly exists.

James, chapter four, verse seventeen. Who, then, is without sin? Tell me: who is without sin? Who does not feel the weight of all these debts? How many people have we failed to reconcile? How many are being lost through indifference? How many through hardness of heart? These are the two causes.

With a passive Christian attitude, we cannot let a soul be damned and go on being damned, or have a hand in another person's damnation. Christ said, my beloved: I came to put a sword into friendships.

No, no! Who has risked breaking relationships for the sake of Christ’s Kingdom? Who has fallen out with his own brothers? Who has stood against the powerful?

Lord, tell them: “Who among you has not broken with friends, both men and women, for the sake of the truth, the faith, Christ, and the soul that is being lost? Who has come forward?” Let this also be applied to you, and then we shall see whether there is room for metanoia—repentance—and whether repentance was truly needed. Then we can bring this matter to a close. Listen now to what our friend John Chrysostom has to say about it.

Some friendships simply don't matter when the salvation of my soul is at stake. I have to be saved myself if I am going to save anyone else; I have to be holding on to something solid myself if I am going to be able to hold someone else up. Otherwise there is a real danger that I will be swept away too.

There are duties that cannot be transferred to someone else. To neglect them is worthy of Hell. Even when an animal is in danger, whoever has the means to intervene but does not help will be held accountable. How much more will this be true when a person is able to intervene and help another human being?

And if he does nothing, how great will his condemnation be! He could have intervened, offered counsel, given a warning, or even gone as far as the public prosecutor, if necessary, to save a soul and prevent evil—and yet he did not do it.

John Chrysostom says that if failing to help someone bodily brings condemnation, even though the body is temporal and will perish, how much greater is the condemnation when the soul and eternity are at stake.

Why were there prophets, Apostles, martyrs, and angels? Why did God Himself do all that He did? Why is even Satan sometimes compelled to speak and acknowledge the truth? Was it not all so that human beings might be saved? And yet people remain indifferent to this great work of love.

Holy Scripture makes this clear: show compassion, spend what is yours, and exercise care for the wounded.

How often have we been guilty of the destruction of souls! How often have we been negligent and failed to bring a priest so that a dying believer could make his confession and receive Holy Communion! How many people could we have reached in time and helped, if only we had not yielded to cowardice!

We might even have given some excuse to protect the person in need—to cover for a woman, a man, a young person, or a friend. We could have offered our car, given money, arranged a bed in a hospital, or helped settle the practical matters.

Would things not be different if we truly felt the pain of other souls and kept the Judgment of that day before us? Of course they would. There would not now be so much spiritual coldness and indifference, through which Christianity has been turned into a greenhouse for sin.

This, then, teaches you a lesson.

Save a soul from death, and know this: whoever does that covers a multitude of sins. On that day, let us be found guardians of souls.

Do not say, “This is not my concern; I am a layman for now. I have a wife and children. These matters belong to the priests.” Such teachings are not only for the clergy; they are for every person.

Nor do they belong only to monks. The Good Samaritan did not say, “This is someone else’s work; it is not my responsibility.” He interrupted his journey, took the wounded man down from his beast, offered whatever he had with him, accompanied the wounded man, brought him to an inn, left a pledge, and said, “Whatever more you spend, I will repay you when I return.”

And yet, when the old man was asked about these things, he did not say, “Where are the church attendants? Where are the charitable workers? Where are the attendants and benefactors, so that they can take him? This is none of my concern.” Nor did he say, “Where are the teachers to whom we entrusted him?” He said none of this. When such great quarry came within his reach, he did not let the prize escape. He recognized the opportunity when it came, and so he acted like a hunter.

If you see someone in need, someone who is sinning, openly displaying sin, or about to fall into sin—whether the danger is bodily or spiritual—do not offer excuses and empty words. Do not say, “Let this person or that person deal with it; let the state do it, or let the Church do it.” What are the state and the Church, if not people? And if no one acts from his own position, nothing will be done.

Listen to what God has arranged in His providence: that you should be humbled so that another person may be helped; that you should bend your own neck so that another person's heart may be moved; that you should impose discipline on yourself wherever another person's journey requires it. It is a great good to show mercy to a poor man, but it is a greater good to set someone free from delusion — from the error that leads a soul astray. To rescue a person from delusion, to pull a person out of sin, to shield a person from destruction. And which one of us is not guilty? And who has ever passed through a situation like this without needing to ask for help, without bowing his head before another person, and without getting himself entangled?

Not even the whole world can be weighed against a single soul. One soul is worth ten thousand worlds — as the saying goes, a single soul is of equal value with countless worlds.

The soul is so precious in the eyes of God that He gave His own Son for it. So grave and precious a matter is the soul before God. The Son was born for its sake. I beg you, therefore, do not remain hidden away and alone.

As children of light, we have one purpose: to set the other person on that same road.

…and some young people who have recently become involved with him are dependent on him. We will rescue him from the clutches of Satan. We must reach him before he falls; we must save him from sin. We should be concerned not only about the danger posed by addictions, but also about the spiritual danger. When we become aware of someone’s mistake, we should speak even to his spiritual father.

Do not say, “I have no gift for teaching; I am unlearned and worth nothing.” Even if you are an ordinary person, even if you are only a disciple, strengthen the other believers. Those who care for others and teach them what is right will receive their reward. So, when you have merely reminded someone that what he is doing is wrong, you have already begun. Do what that great man of the wilderness did.

What did he do? He rose, left his burden behind, took his little staff, and went up to the palace. What did he do? He came before the king and said to him, “Even you, O king, have taken your brother’s wife?” It is not lawful for a man to have his brother’s wife.

His brother was still alive; he had not died. John did not shrink back in the least. That is what I have to tell you. You know what happened in the end: they seized him, put him in prison, and finally beheaded him, so that his voice would no longer be heard. But they could not silence that voice.

That voice, the voice echoing inside him, is his conscience as well; it woke him up. So you too — speak the truth. Write a little note. When I tell you that something is not right, write it down. Write down whatever I tell you is unlawful and is not good. Write down what is killing the children. He pretended not to see it, and he does not want to write it, for fear of losing some little treat, some small reward — the way somebody else does write it. But to bend the truth — that is the one thing he cannot do.

And the saying goes, “Flattery concerns the person, but truth concerns what is true.” Yet truth can be like the thrust of a spear: when someone tells you a truth, it can feel as though he has struck you with a spear. And what does such a wound cause? Bleeding.

If you handle it carelessly, it bleeds even more; if you rub it, it bleeds still more. And what will happen then? The wounded person may finally collapse from the loss of blood.

Zeal, zeal, and still more zeal—and in the end it can destroy the heart. Peter, moved by fierce brotherly devotion, drew his sword with sincere zeal when they came to arrest Jesus of Nazareth. Yet people do not read Holy Scripture carefully.

If Peter had never spoken with boldness — with parrhesia, let me put it that way — how would the first Church have ever reached three thousand souls? And in what way would those three thousand Jews have given themselves over to Christ?

If you look closely, He does not argue or dispute; He only speaks words taken from Holy Scripture, not human arguments. Holy Scripture is powerful; it says something about the world. And when the Lord spoke with the devil during His temptations, He did not argue at all. It made no difference that the devil had his own words, which were also written in Holy Scripture. “For it is written.” “For it is written; for it is written.” Not merely in theory, but at the heart of the matter—when a person himself becomes what we are seeking today.

They say: so is there anything difficult about this? A person has to examine what they say and what they do, and they have to count themselves guilty, and be humble-minded before their Lord, and reckon that they need this daily turning to him.

They say things; they say, “Today again, Lord, I did not fulfill my duty. Today again, I did not speak about You. Today again, I did not listen to You.”

There was a man who would not let his time slip away from him, and he told us how he divided it into three equal parts. One third of the twenty-four hours, he says, I spend speaking to God. Another third, God speaks to me. And the last third of the day, I spend speaking about God.

What is difficult to understand? For one third of the day I pray and speak to God. For one third of the day I read Holy Scripture, and God speaks to me.

And the other third of the twenty-four hours I spend talking to other people about God. But when did he ever take stock of himself? The compassion of the Lord is beyond measure; it is beyond our understanding. And if we stop and think how many mistakes like this we have made, and how many needless words we have spoken to all sorts of people because of our passions, still, each one of us, by the mercy of the Lord, will find God within himself.

Christ came and humbled Himself so that we might tread upon Him as upon a bridge and cross over into Heaven. Yet we cast ourselves down for others to trample upon us, and so we go to the devil. This is where the will of God must guide us. What did Joseph say at that moment, when he saw the situation in which he found himself?

“Being a just man, and not wanting to make her a public example, he intended to put her away secretly.” Everything was ready for a public trial; who would have reproached him? Yet he thought, “Let me conceal this fire; let me cover this lawlessness.” He considered the matter in this way until the angel intervened and strengthened him. He could not understand what had happened. But we, faced with such corruption and destruction, would allow an endless furnace of anger to burn within us.

Families and whole societies would have been ruined if this tolerance had not existed. Where, then, is our sense of justice, and how can we remain so indifferent in the face of all this? We regard indifference as righteousness. I once spoke at a girls’ high school and discussed this subject with the students. I asked them, “Which of you has remained clean from this defilement?” The girls think that if they refuse to follow their friends into such behavior, they are being prudish; and if they take the right stand, they are regarded as backward. “Now be careful with your daughter, my dear,” people say, as though she were the one at fault. That is how their standards have been formed. Half of them nearly fell off their desks when they heard me. Do you understand? So can I simply say, “There is nothing I can do,” and rest easy? Are we at rest, or are we dead? If we are dead, then naturally we can do nothing; a dead person does nothing. But then let us admit that we are dead, not that we are at peace. This surrender of our strength comes from distraction, from the weakening of our inner resolve and attention. It is not a matter of numbers. When there is unity, people draw together. But the world will not be saved by worldly means. Christ did not prevail through prestige, power, or universities. He called simple, uneducated people whom others would not even have considered worthy to employ as servants. Thank you.

And yet we keep our distance from these people, even though there are trained, qualified people among us, and anyone who wants to and goes looking can find someone to talk with. In the clergy and in the mission alike, and especially in Christianity, each one shuts themselves up in their own little palace, handles the Holy Things — the sacred Gifts — however they please, and says: «Whoever wants me, let them come to me.»

The priest stands before the Holy Table, says the prayer, and intercedes for his brother. But we are human beings. Who listens? Someone may say, “He speaks well,” but who truly heeds what he says? Because we speak today and see no fruit, we become discouraged. Yet in Isaiah 55:11 God says:

“The word that goes forth from My mouth shall not return to Me empty.” God’s sovereignty will accomplish this, whether the other person listens or not. But our pride insists that people must listen to us at once. They did not listen even to the Lord Himself; indeed, they called Him a Samaritan and said that He had a demon.

They say that if only one person is walking along the road, and no one listens to him today, then everything is wasted. The seed seems to have been scattered in vain. It seems to be wasted—but it is not. Sow the truths; scatter the seed. Even if it does not bear fruit immediately, it will not be lost.

The priest, once he remembers this, can remain steadfast. He must say what needs to be said. For the earth does not immediately bring forth fruit, nor does it drink the rain in a single moment. After a little while, you may say, “Everything has dried up and been lost.” But the Prophet has already told us: “Those who sow in tears shall reap with rejoicing.”

Anyone who labours with tears, with prayer — that person, as you can see, will bear fruit. They will come back carrying the sheaves. And the Psalmist says it again, as we hear in the Anavathmoi, the Hymns of Ascent, on the days of the Presanctified Liturgy: “those who carry the sheaves.”

You too must bring at least one sheaf from the field of this earth. Whether it is your child, your brother, your father, your neighbor, or even your enemy, you must bring someone to Christ. You must bring some fruit to Christ. How could you return at the end and bring nothing at all?

Even if the unruly child goes elsewhere and is lost, the one who has labored will receive his recompense from God. If the other person listens and obeys, the reward will come; and even if he does not listen, the reward for your labor will still come from God.

You may have spoken to him countless times and still achieved nothing. Yet if you continue doing this, you must never give up. Do not say everything all at once. Say it many times, in different ways, at intervals, and at the appropriate moments.

Read a wise word of counsel carefully, and put it into practice. God will send the right opportunity; He will send it at the proper moment.

Find the proper moment, and I believe God will put the right words in your mouth, so that the person may be set free. Do not try to play the pharmacist. Choose one remedy from the many medicines you have in your spiritual pharmacy, prepare a prescription suited to the particular case, and seek someone else’s counsel as well.

Everyone holds consultations about the body. You hear how people pay good money and even come away with written opinions — a full medical consultation is arranged. This professor, that orthopedic surgeon, some other specialist. But what consultation was ever held for the daughter who has been led astray, for the young man who has been seduced? What consultation was held? For the father who is stumbling and losing his footing — what consultation was held for him? Prayer costs no money; all it needs is a knee that bends. What effort was made? What struggle was put in? I don't know whether you have ever in your life made a serious effort. I want to believe that they persevered, that they gave strength to others; that the ones who prayed kept at it and humbled themselves. I want to believe they gave way out of love, and overcame their fear, so that in the end they could talk openly and honestly. I will try to help, but I have to be allowed to step in and speak while there is still time. If I have helped even one person in a hundred, I count that as the whole gain from everything I have done. Because the gain is for the acquittal of my conscience, for its peace. Thank you.

How to approach the Word of God. This is what I say: make it your own, and put it into practice.

They did not congratulate me, nor did they say, “Yes, that is right.” But in the years that followed, I saw from the way they lived that they had changed. And Christ won them for the Divine Liturgy.

Please, may grace also be given to the person who is in such a state. I might have been in that person’s place myself. What could we have done, and how could we have helped? And what is to become even of our own people?

And here a beautiful thought arises. This Holy Father expresses it in this way:

“When grace breathes upon a soul and inspires it, offering counsel, that counsel must be received with obedience.” Yet even when the grace of God is offered, Satan, he says, continues deceitfully to wage war, trying to snatch the soul away.

Friend of God, urge them on and stir the conscience of the fallen wherever you meet them. The one who has fallen doesn't break free just because they want to. When Satan has taken someone captive, he will snatch the boy, he will snatch the girl. At first he makes the evil look like something small. You must not abandon that soul, and you must not stop praying, weeping, laboring, suffering along with them for whatever is being asked — writing names down at the monasteries, arranging prayers, having supplication services, the Paraklesis, chanted, having them raise their hands in prayer, having them make prostrations — with all the love you have and with every effort.

What answer can you give? What does your conscience tell you, beloved? What excuse can you offer? It is the deception of the unclean demon, a hidden madness within each person. Some of our brothers bear signs of illumination and have God as their helper, yet they do not go to our monasteries. What is it, Lord? Tell us plainly. What do you say about this path? What?

Near Pascha we were staying in a house where there was a young woman who had not spoken to her uncle for eighteen years. During the few days we remained there before Pascha, after hearing what we had been saying, she was asked, “Will you receive Holy Communion, Maria?” “No, I will not receive Holy Communion. No, I cannot.”

“Why, Maria? Last year you received Holy Communion. Why did you receive then, but say that you will not this year?” She replied, “I did not know what you have been telling us. I have not spoken to my uncle for eighteen years.” “Where is your uncle?” “He is in this village.” “You live in the same place, in the same village, and you have not spoken for eighteen years? Why do you not go and speak to him, Maria? Go and speak to him face to face.” But the devil says, “Do not go; never take that first step.”

...as a Christian. You have let this great pride stand in your way. Ask God for help. Pray a little. Then tomorrow, Great and Holy Tuesday, go over to the village first thing in the morning and find him. “What are you saying, Mr. Panagiotis? He’ll throw me down the stairs! He may be elderly, but he’ll throw me down the stairs.” “He will not throw you down. You pray, and we will pray too, Maria.” “What are you saying?”

She was supposed to go the next day. And she did: as she herself admitted, she got up out of bed, got on the bus, and went to the village. When she got to the village, she came to her uncle's door and took hold of the iron knocker. She laid her hand on it and was ready to knock.

But she did not have the courage to strike it. She lowered it gently and started to leave again. Then, after a great inner struggle, she went back.

I have been in this center for eighteen years, and even now it does not go far away. So he goes back to Anatopiani and leaves it there again. He had gone very early in the morning, because the car went in the morning. He went further down, but he kept wondering how he would face us. We had said that when he arrived we would go up to him and I would turn back. Countless times he did this very thing. Far greater miracles happen inside a person's soul. The second time, it fell against the railing and struck it. And at once, with a jolt, they pull from inside — down below there was an inner staircase, he tells us — and it opens. And at the top of the stairs, he said, was a granddaughter of his, Maria, and he calls out from inside, from the room, in his last moments: "Did she wait for me to die before she would come?" Someone had asked, "Maria?" He did not mean Maria from Chora, nor some other Maria, but Maria Anoixati.

Someone said, 'George, Maria's here.' 'Which Maria?' he asked. 'Your niece.' George called out from inside, 'Did she wait for me to die before she'd come? Tell her to come in.' Maria came in. They had propped him up in a chair — his knees had given way. She came forward, walking hesitantly, and George embraced Maria, and Maria embraced George. None of us said a word.

But the tears they shed became a river, and that river flowed over their wounded human hearts and brought them peace. Two or three days later, the poor old man died.

But the prayer came through. The good work began to move forward, so that Satan would not win. Glory to God that they were counted worthy of these days. Sadly, we are indifferent to these matters, and we do nothing of the kind.

Or perhaps we are so full of ego that, as soon as we admonish someone, we expect him to go away and say, “I admit that I was wrong.” No; he will have to struggle. So when you admonish a brother who is hard-hearted and disobedient, speak to yourself as well. When you see that he is stubborn and will not listen to you, say to yourself: “Perhaps we will not win him over today; perhaps you will be able to speak to him about it later.”

You see what Satan does. We must act. We have an obligation—yes, an obligation. If we fail to fulfill it, we bear responsibility, and this responsibility must be confessed in Holy Confession. What I am telling you concerns sins of omission.

These are sins that often pass unnoticed and remain unconfessed—falls that are easily overlooked. Yet they weigh heavily in the eyes of God. Such things can lead even people who consider themselves faithful to perdition.

Απόψε, με τη χάρη του Κυρίου, ήρθαμε να ολοκληρώσουμε ένα θέμα που είχαμε θίξει προ των εορτών των Χριστουγέννων, το θέμα της μετανοίας και της εξομολογήσεως.

Κύριε Παλαιδίσκο, όσοι ήσασταν μαζί θα ενθυμείσθε ότι είχαμε κάνει τρεις ομιλίες γύρω από το θέμα αυτό και είχαμε υποσχεθεί να κάνουμε μία ακόμη, προκειμένου να θίξουμε ακόμη μερικά στοιχεία, γιατί τα θέματα στο χώρο της πίστης είναι ανεξάντλητα. Δεν μπορεί να πει κανείς ότι εξήντλησε ένα θέμα της Ορθοδοξίας. Αλλά να δώσουμε, λέγω, όσο μπορούμε, πιο πολλά στοιχεία, για να εννοήσουμε κι εμείς που θρησκεύουμε και αυτοί που δεν θρησκεύουν ακόμη. Και αυτοί που κάνουν θρησκεία και αυτοί που δεν κάνουν θρησκεία. Ότι... Υπάρχει περιθώριο ακόμη να εργαστούμε, να κάνουμε τον εαυτό μας, να τον ελευθερώσουμε.

Όπως ο άνθρωπος, όταν βρεθεί στο λουτήρα του μπροστά, πρέπει να μην αφήσει τίποτα στα χέρια του, στο πρόσωπό του, στο σώμα του γενικώς, που έχει αμαυρωθεί από κάποια ουσία εξωτερική, και ό,τι μένει, και δυο και τρεις, ίσως και περισσότερες φορές, να έρχεται σε επαφή με το νερό, να πλένεται, να ξεβγάζεται, προκειμένου να φύγει κυρίως κάθε ρύπος, το ίδιο ακριβώς θα πρέπει να φροντίζει και για την ψυχή του.

Αυτό το «Δεν πειράζει», το «Δεν φαντάζομαι», το «Δεν νομίζω» πρέπει να εκλείψει από τον άνθρωπο. Η Γραφή, η Παράδοση και γενικά οι κανόνες των Αγίων Πατέρων και γνώμες είναι ο καθρέπτης που μπορεί ο άνθρωπος να χρησιμοποιεί ανά πάσα στιγμή.

Κάθε βιβλίο που έχει παραδεχτεί η Εκκλησία μας θα πρέπει ο άνθρωπος να το προσέχει σαν έναν καθρέπτη, που μέσα εκεί θα βλέπει τον εαυτό του.

Καλησπέρα, κύριε Παναγιώτη. Γνώμη να μην έχεις έξω της Εκκλησίας. Ο οποίος πιθατομοδεύει κάποιον πλανόμενο με τα εκκλησία του, όμως, παρά ακριβολογών έξω από την ακτή, κυριολεκτήσει, άφησέ και στην άκρη. Ό,τι ομιλεί η Εκκλησία, αυτό να κάνεις. Ό,τι συμβουλεύει το Ευαγγέλιο, εκείνο να κάνεις. Τίποτε. Λογική ανθρώπινη δε θέλει. Αυτοί που έχουν γράψει και βιβλία που είναι παραδεκτά έχουν τον λόγο τους. Εμείς με τη λογική μας ως επί το πλείστον ενεργούμε και είμαστε μακριά από τη Χάρη Του. Όσοι άνθρωποι στέκονται μακριά από την εξομολόγηση εξαιτίας της αμαρτωλότητος του κλήρου. Όχι, οι άνθρωποι δεν είναι αυτοί. Είναι οι πανίστοι, λέει. Είναι ανάξιοι αυτοί. Να εξομολογηθώ εγώ σ’ αυτούς; Ανάξιοι και πανάθλιοι είναι. Αρκεί να μην είναι καθαιρεμένοι. Μα ξέρεις τι κάνουν στα κρυφά; Ούτε στα κανονάδια τώρα.

Δεν με ενδιαφέρει να μάθω τι κάνουν, ούτε παριστάνω τώρα να μάθω τι κάνουν. Παρακαλώ κι εγώ να μάθω εγώ τι κάνω, και τι κάνουν αυτοί να μη συμβλέπουν εναντίον εκείνων που τους ανέφερα. Η μέρα των Φώτων ήταν μια μέρα για όλους τους αμαρτωλούς και για τους λεγομένους αναμάρτητους.

Θα μπορούσε καθένας να δοκιμάσει να δει εάν υπάρχει αγιασμός και στο λεγόμενο νέο ημερολόγιο και στο παλιό, όπου εορτάζουν αργότερα, κ.λπ. Γιατί ο Χριστός, γνωρίζοντας τα πάντα, δεν μπορούσε να αφήσει μέρος της Εκκλησίας εκτός χάριτος, και μάλιστα από άγνοια.

Γνωρίζω πολλούς φυσιολογικούς ανθρώπους που πήραν αγιασμό και κάνανε συγκρίσεις επίτηδες και κάνανε τις προσφορές τους και πήγαν στις εκκλησίες τους. Πώς έγινε η διαίρεση και γιατί πήρε αυτόν τον δρόμο; Δεν έγινε διότι κάποιος άγιος έφερε αυτά τα μαρτυράκια για αυτούς τους παπάδες ή τους δεσπότες ή τους γεροντάδες, ότι είναι απατεώνες ή ό,τι θέλετε, ούτε επειδή ο λόγος εναντίον τους ήταν κατ’ ανάγκην αληθινός.

Όποιοι άνθρωποι δεν επλανήθησαν, όποιοι άνθρωποι δεν εγέλασαν από τον σατανά; Ο άνθρωπος είναι ασφαλής μόνο όταν γυρίζει τη βολή του μέσα στον εαυτό του και καλή μου είναι η ασφαλής του αν ευχαριστήσει όλη την πληροφορία για τα χάλια της.

Γιατί πολλοί άντρες διαφυγηθούν αυτών τους, αλλά τα μαρώνουν με τον εγωισμό της για τις θέσεις που βρίσκονται, για την παρρησία που έχουν στα μάτια του Θεού. Τι θέλει ο άνθρωπος; Δεν είναι δικό μας θέμα είτε να κρίνουμε είτε να κατακρίνουμε.

«Όσα δέσετε και όσα λύσετε» δεν το είπε σε εμένα, δεν το είπε σε εμάς· το είπε σε αυτούς δηλαδή. Και ό,τι οι δούλοι Του κάτω εδώ ενεργούν, αυτό ο Κύριος θα το επιβεβαιώσει με την εξουσία Του.

Τώρα, τι θα κάνει μαζί τους ο Θεός, πώς θα τους κρίνει, εάν δεν μετανοήσουν και τα λοιπά, και αν πράγματι είναι αμαρτωλοί, θα ρωτήσουν. Κάνουμε αμαρτωλό που πιθανόν να μην είναι αμαρτωλός. Η κρίση είναι χρονική μας. Κάνουμε λάθος· μη κανέναν άνθρωπο εκεί, δεν παρακολουθεί.

Δεν ξέρω. Το μόνο μου είναι ότι εγώ, βλέποντας τον ιερέα, νομίζω ότι βλέπω τον Χριστό και θα κάνω μετάνοια να του φιλήσω το χέρι. Βλέπω τα ράσα γενικά, θα κάνω μετάνοια να του φιλήσω το χέρι. Αν διαπιστώσω ότι είναι αρχιερεύς, θα κάνω τρεις μετάνοιες να του φιλήσω το χέρι, όσο κι αν είναι ο πιο αμαρτωλότερος αρχιερεύς του κόσμου.

Δεν προσκυνώ αυτόν, δεν προσκυνώ το υποκείμενό του, το πρόσωπό του· προσκυνώ τη χάρη του, τη ζωντανή εικόνα του Χριστού, και τη φοβούμαι και τη φοβάμαι και τη λογαριάζω και την υπολογίζω, και εφόσον ο Χριστός τον ανέχεται, ποιος είμαι εγώ και θα τον καταδικάσω;

Αν υπήρχε πληροφόρηση και ορθή γνώμη των πραγμάτων, τα πράγματα θα είχαν αλλάξει ήδη. Άρα, ο καθένας από την πλευρά του έκανε αυτό που πρέπει.

Και έλεγε ο Θεός, στην άγνοιά μας αυτή θα έκανε πάθη πολλά στραβά στη ζωή μας, αλλά συγκαταβαίνει στην άγνοιά μας αυτή.

Κατ' αρχάς, μάλιστα, αυτή η σκέψη θα πρέπει να έχει πλατύτερο όρισμα.

Έχουμε υποχρέωση ως Ορθόδοξοι η προσευχή μας να είναι μεγαλύτερη, κατ' αρχάς, για να δώσει επίσης ο Χριστός άνθρωπο που θα μπορεί να συναντηθεί μαζί του.

Είστε μαζί μου; Διότι, εάν επιτραπεί και δοθεί κατά τη θέλησή μας, αλλοίμονό μας, θα είναι και κατά την αξία μας. Γι’ αυτό δράττομαι της ευκαιρίας, σε μικρή παρένθεση, να σας πω πως, εάν ο Κύριος επιτρέψει, μπορεί να ενταχθεί...

Δεύτερον, δεν πρέπει να πω την Εκκλησία. Γιατί θα δυναθείς που ζητούν Χριστούς ανθρώπους, αλλά ότι δεν άφησε τη χρηστότητα του κλήρου ο Θεός στο θέλημα του ανθρώπου, να ζητήσουμε Αυτός να δώσει κατά το έλεός Του και ουχί κατά τη δικαιοσύνη μας.

Επαναλαμβάνω, τα προσωπικά, οι δικές μας θέσεις να τ' αφήνουν. Ποιος ξέρει ποιος είναι ικανός και ποιος ξέρει ποιος είναι ο δίκαιος, ποιος είναι ο αναμάρτητος, ποιος είναι εκείνος που μπορεί να βάλει το χέρι στην καρδιά, στο Ευαγγέλιο, και να πει «αυτός είμαι».

Αγγλουγάδη, στέψτε ό,τι θέλετε.

Κατ’ εξοχήν τις ημέρες αυτές θα πρέπει έτσι να κινούμεθα. Πάντοτε έτσι θα έπρεπε να κινούμεθα και να βλέπουμε με δέος αυτό το σχήμα, αυτή την αποστολή του ιερωμένου, και μέσα από αυτή θα είχαμε περισσότερη ευλάβεια προς αυτούς και άλλοι θα βοηθούνταν.

Διότι είμαστε ένοχοι. Και υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι λέγουν δεν έχουν εκεί ποτέ να εξομολογηθούν οπότε να έχουν δημιουργήσει προϋποθέσεις. Ταρπαρότερος ευχής έργο. Και μόνον γιατί δεν έχουν πάρει θέση ανάλογη, μη φέρνουν του κλήρου, μη να προσφέρουν, μη να στερήσουν.

Υπάρχει ή δεν υπάρχει στο Ευαγγέλιο η βιβλική εντολή να δεηθούμε του Κυρίου του θερισμού να στείλει εργάτες; Υπάρχει ή δεν υπάρχει;

Δεν υπάρχει. Κι αρχικός έλεγε στο χέρι του να μου πει ότι προσευχήθηκε. Και ο Κύριος μου είπε «αυτόν τον άνθρωπο». Κι αυτός, αν δεν εφήνεται το κυριότερο άνθρωπο, πώς είναι δυνατόν να λέγει ότι δεν έχει τίποτα και δεν έχει την ανάγκη να εξομολογηθεί; Είναι αμαρτωλός εκείνος. Τι γίνεται να πάρει τη θέση του; Να μαζευτούν οι πατανάδες, να πω, λέει, «καν ο παιδιός πανητής, όλοι πρέπει να πάνε στην τύπα του κανονιμαστού σου» και τότε να συζητήσουμε αν θα πρέπει να είναι αμαρτωτός ή αν θα πρέπει να είναι αμαρτωτός. Και για ποιο χρόνο τον δέχεται και τον ανέφερε. Από ποιο θα ξεκινήσει ο άνθρωπος; Θα ξεκινήσει από το τελευταίο που έκανε τώρα. Λέμε αυτό, γιατί θα πείτε τον Αγγελέα, που ας ξεκινήσει από εκεί. Δεν μπορείτε να το κάνετε. Θα ξεκινήσει από τη λεπτομέρεια εκείνη, που δείχνουμε ότι την πραγματική ζωή θα ξεκινήσει, και την πραγματική όρθιμπα σ' αυτόν. Άρχιν λοιπόν, λέγα, άνθρωποι οι οποίοι στρέφονται μακριά, ούτε καν καταλάβετε το σταυρό να φιλήσουν, που είναι ωραίο, ούτε το αντίδωρο να πάρουν απ' το χέρι, θέλουν και μικρόντες που θέλουν από μέσα. Και γίνονται ξένοι αυτοί οι άνθρωποι, οι οποίοι είναι χριστιανοί. Όχι, δεν έχουν ανάγκη μετανοίας, δεν έχουν ανάγκη κλαυθμού και οδυρμού για τα χάλια. Χαραμένουν. Προσθέτει επίσης αιώτα στη σύναξη του Τιμίου Προδρόμου. Ο Τίμιος Πρόδρομος υψιάζει τη δεξιά του να αγγίξει την κεφαλή του Δεσπότου. Και αυτή η δεξιά δεν υπάρχει μέχρι σήμερα, όπως σας έχω πει και άλλη φορά, εκεί δείγματος αυτού. Η Ιερά Μονή του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Νόρου της κεφαλής.

Και αν η δεξιά του Τιμίου Προδρόμου υπάρχει μέχρι σήμερα, διότι άπαξ ήγγισε την κεφαλή του Δεσπότου, του αμαρτωλού Αρχιωρέως ή Ιωρέως Ιδιακώνου το χέρι που ολόκληρον των Χριστών και διανομίζει ότι της Αγίας τραπέζης κι αν υπήρχαν πνευματικά μάτια, θα έπρεπε να βλέπουμε τα χέρια αυτά να στάζουν αίμα Χριστού, του, όπως χρήθη ο σατανάς όποτε ασματούσε να ομολογούν οι λεμονιζόμενοι μας.

Τι πρέπει να το κάνουμε αυτό το χέρι; Να το περιφρονήσουμε ή να το καταφιλήσουμε και να το ασπασθούμε, ακόμη κι αν είναι αμαρτωλός ο ιερέας; Ο Θεός δεν έχει εξαρτήσει, αγαπητοί μου, τη σωτηρία μας από την αγιοσύνη του.

Ούτε φοβεί τίποτα η αγιοσύνη του Αρχιερέως ή του Αρχιεριστή του Ιωραίου στη σωτηρία της Γιάννης. Αν φοβηθεί τίποτα ο Λούδας, παρότι έλαβε τον άρτονα από τα σύρα στη Συρία μας, ή υπήρξαν αγιότεροι σύρες από το Κύριό μας.

Αν φοβηθεί τίποτα ο Μηρώτος, το γεμάτο είναι το σωτερικό το δικό μου, δεν είναι στην αγιοσύνη την ηλικιά του. Διότι όποτε θα ζεχαστεί κι άλλος ο Θεός, θα είναι ο Παπρισμός δικάρη καθαρού του.

Η Ρωσία λέει «Τι, Κύριε, όσους είπατε;» λέει και του γύρου του τούτου. Λέγει «η αγιοσύνη μου, η αρχιερωσύνη του Κυρίου και η χάρη μου». Χριστούριος και θάνατος πέφτεται ο δούλος του Θεού, έξτε φανάνο.

Βαπτίζεται ο δούλος του Θεού, βαπτίζω. Ποια είναι η αγιοσύνη του κλήρου; Άλλοι υπάρχουν και τα γεία χαβάλια για τον ίδιο. Αν δεν υπάρχουν όμως, εμείς θα κάνουμε κρίση του ουρανού αυτού.

Διότι η σωτηρία της ψυχής μας, πολύ λεγομένων, ήταν μακριά από την εξομολόγηση.

Αντιλαμβάνεσαι ότι βρίσκουν αμαρτωλούς τους ιερείς και δεν πηγαίνουν και πέφτουν έξω μακρότερα και ο Ανδούτης σε αυτούς έχει δώσει. Οι δούλοι νικούνται, γριφτάσουν, πιούνται στη διατριβή, τα ανουρανίζει εκείνη η πετράτη σαν τέλειωτοι όσοι τόσο είναι. Μάλιστα, σε αυτούς τέλειωσε το ιερό. Είτε τέλεια το καταλάβουν είτε δεν τέλειωσαν. Και εμείς, αν είμαστε άγιοι, είτε αν είμαστε αμαρτωλοί, όταν θα βάζαμε το κουτραχίνι και το αιρετοφάνας για να κάνουμε την αυτολογία. Οποιαδήποτε αυτολογία θα είναι κατά το δήμα.

Όταν βγουν όλα αυτά στο φως, θα έρθουν οι αμαρτωλοί ιερείς, που θα δώσουν φρικτό λόγο για τα διακονήματα των οποίων έκαναν κακή χρήση. Έτερον εκάτερον.

Αν το προσέξουνε, λοιπόν, αν μεταξύ να υπάρχουν οι αναχοί, οι οποίοι θα ακούσουνε από αυτούς τα θέρατα της γης που μεταφέρονται αυτά τα πράγματα σήμερα, και μόνο μακριά, αν το προσευχηθούν, να φτάσουν τον δεσμόν αυτών και να έρθουν.

Εγωισμός υπάρχει στον εαυτό. Όντως, παίρνει η αμαρτωλότητα του κλήρου· ο εγωισμός της και η ακηδία του είναι αυτή που τους κρατάει μακριά. Δεν θα μας καλέσει ο Χριστός να συγκρίνουμε τον ιερέα και να ελευθερώσουμε ή να ελαφρώσουμε τη θέση μας, ενώ να είχαμε κρίνει από τη θέση μας και αυτόν από τη θέση του.

Θα κρίνει, βέβαια, τον καθέναν κατά αναλογία διακονίας, θέσεως, περιστατικών. Δεν είναι άδικος ο Κύριος. Θα κρίνει· εμένα δεν θα με απαλλάξει εάν δικάσει κάποιον άλλον. Θα ζητήσει ο Κύριος από μένα, όπως από τον καθέναν που ήκουσε ή και από τον καθέναν που δεν ήθελε να ακούσει.

Γιατί δεν απαλλάσσονται κι αυτοί οι οποίοι έλεγαν σήμερα, να λέγουν «μη μου το λες, μη μου το λες», δεν θέλουν να το ακούνε. Όχι. Ούτε εμείς οι ίσθες θα ρωτήσετε πολλά, αλλά και εμείς, γιατί είσατε άχρηση αδάρμων, θα χρήσατε διάφορα.

Κανείς δεν πρέπει να πλανάται. Δεν υπάρχει άγνοια νόμου. Μπορεί να πάει κανείς σε δικαστήριο και να πει ότι δεν γνώριζε τον νόμο; Ως πολίτης είναι υποχρεωμένος να γνωρίζει τον νόμο. Η άγνοια νόμου μπορεί να τύχει διαφορετικής οικονομίας, αλλά, όταν τον βρει η αλήθεια, πρέπει να διδαχθεί.

Κοιτάξτε όμως, δεν απαλλάσσεστε. Αυτό που του συμβαίνει και το αυτοσυμπηρύθι. Υπάρχουν όλοι οι παλιάνθρωποι που κάνουν το θέμα αυτό από τους επιβεβαιωμένους, οι οποίοι λέγουν, λένε: «Δεν έχω τίποτα να πω». Τι να πω; Δεν έχω τίποτα να πω. Δεν κοιμήθηκα μια φορά, θα σας έλεγα, με μια πληθύνση που με κοιμήθηκε ένα βράδυ, και από μια μοναχή που έλεγε έπρεπε να γράψει τρεις κόλλες της αναφοράς από αμαρτήματα, τρεις κόλλες της αναφοράς από αμαρτήματα, εκεί που έλεγε ότι δεν έχει τίποτα. Πώς εξετάζει; Πώς, πώς εξετάζει ότι δεν εσκότωσε κανέναν; Αυτό δηλαδή εξετάζει.

Τα παιδιά που δεν έφερες στον κόσμο, δεν είσαι υπεύθυνος γι’ αυτά. Για τα παιδιά όμως που δεν φρόντισες να έρθουν με τον λόγο σου, να διακονήσεις, να κατηχήσεις, δεν είσαι αναπολόγητος. Και όταν σου λένε «βάλε από το πορτοφόλι σου να φέρουμε του άλλου· εγώ θα το αναλάβω», και σου έδωσε ο Θεός τόσα χρήματα προκαταβολικώς ώστε να μπορείς να το κάνεις, δεν θα σου ζητήσει λόγο γι’ αυτά;

Θέλω, δεν είπα να πει, να μην ενδιαφέρεται η ανάπτυξη που καταποντίζεται δίπλα του.

Υπάρχει νόμος ανθρώπινος ή δεν υπάρχει που λέγει, αν μπορεί να προλάβεις ένα πόνο και δεν το προλάβουν, θα σε δείχνουν ασήκωση. Λέει, υπάρχει εκείνος μόνος ο οποίος λέγει ο δυνάμενος τι είναι καλό και ούτε η αμαρτία αυτό εκεί. Δηλαδή υπάρχει. Υπάρχει.

Κεριάκοβο το βόρειο 17. Ποιος είναι ο αναμάρτητος, λοιπόν, τώρα; Πείτε μου, ποιος είναι ο αναμάρτητος; Ποιος είναι εκείνος ο οποίος δεν αισθάνεται όλων των χρεών; Πόσοι άνθρωποι απαντρευτεί; Πόσοι απωλούνται από αδιαφορία; Πόσοι απωλούνται από σκληρότητα; Από εκείνα οι δύο αιτίες.

Με την παθητική χριστιανική στάση, δεν γίνεται μία ψυχή να μένει κολασμένη και να παραμένει κολασμένη ή να συνδράμουμε στην κόλαση του άλλου. Ο Χριστός είπε, αγαπητοί μου, ότι ήρθα στις φιλίες να βάλω ένα σπαθί.

Ούχι, ούχι! Ποιος τα χάλασε για το βασίλειο του Χριστού; Ποιος τα χάλασε με τ' αδέρφια του; Ποιος τα χάλασε με τους δυνατούς;

Κύριε, να τους πεις: «Ποιος δεν τελείωσε με τους φίλους και με τις φιλενάδες για την αλήθεια, για την πίστη, για τον Χριστό, για την ψυχή που χάνεται; Ποιος ήρθε;» Ας γίνει και λόγος σε σας και τότε θα δούμε αν υπάρχει περιθώριο για μετάνοια και αν ήταν ανάγκη για μετάνοια. Τότε να τελειώσουμε αυτό. Ακούτε μια γνώμη του φίλου Χρυσοστόμου επάνω σ' αυτό.

Κάποιες φιλίες δεν ενδιαφέρουν μπροστά στη σωτηρία της ψυχής μου. Θα πρέπει να έχω σωθεί για να σώσω· θα πρέπει να κρατιέμαι κάπου για να μπορέσω να στηρίξω τον άλλον. Διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος να παρασυρθώ κι εγώ.

Υπαχήματα έχονται και μη μεταβίδονται, κόλασης είναι. Ένα ζώο που έρθει και δεν μεταβίνει χρήματα στην ανάπτυξη του άλλου, κόλαση λέει και περιμένει. Το δυνάμενο παρενέχει εκπροσύποτε και αυτόν που μπορεί να παρενέχει, να βοηθήσει, και αυτό το περιμένει.

Και μη του τοφιούν, ου μεγίστη κόλασης έχε, και να σε μπορεί να παρενέχει, να συμβουλέψει, να απειλήσει, να φτάσει μέχρι τον εισαγγελέα, λέμε ακόμη, για να σώσει μια ψυχή, να προλάβει κάτι, και δεν το κάνει.

Αυτές, λέγει, το δημιουργίαν ο Πρεσβύτερος, χρυσόματρος είχε, και αν δεν βοηθήσει για το σώμα, δημιουργίαν, εντάκτα χρησιμοποιήθηκε σαν να τον κολύνει στον πρόσφερον, εντάκτα τον αιώνιο, εδώ όμως για την πληθυσίη.

Διότι προφήτη, διότι απόστολοι, διότι μάρτυρες, διότι άγγελοι, διότι αυτός όμως γεννήσει ό,τι θέλει παρεγένεθο, διότι ο σατανάς τελευταίος αποστέλλεται και ανακηρύττει και αυτός, δεν κάνει όχι τους ανθρώπους, γιατί όλα αυτά τα πράγματα είναι ανθρώπους διασώσης, είναι απεβλαμμένοι σε Παναγάλη.

Αγία Γραφή, τούτο διευθυντήρησον κατά τη λίγα μητήρση, σπάταρς πουδί, επίληξε και πρόνοια εις των πεπληγμένων επάνω.

Πόσοι δεν είναι τα ένωσι για την καταστροφή ψυχών. Πόσοι άνθρωποι δεν ολιγωρήσαμε να μην φέρουμε έναν παπά να κοινωνήσει έναν πιστόν, να τον εξομολογήσει, που πεθαίνει. Πόσοι άνθρωποι δεν μπορούσαμε να προλάβουμε και να μην βοηθήσουμε, να μην ενδώσουμε στη δουλαστωρά.

Να πούμε ψέματα και να αντιπαλούψουμε την κυρία. Να πούμε ψέματα και να καλύψουμε την κυρία ή τον κύριον ή τον νεαρόν, τον φίλο μας. Να δώσουμε το αυτοκίνητό μας, να δώσουμε χρήματα, να δώσουμε το κλινί της γιατρομέρας μας, να αναφύλλει τα πράγματα.

Θα υπήρχε η διαφορά αυτή, αν εμείς πονούσαμε ψυχές και ανθρωπόμαστε το κριτήριο εκείνη την ημέρα; Θα υπήρχε όσο θα υπήρξε. Θα υπήρχε μέρος τώρα να υπάρχει πιάστη άνοιξη, γιατί έγινε ο χριστιανισμός θερμοκήπιο της αμαρτίας, τότε που είναι δυνατόν.

Σας διδάσκει λοιπόν λόγο.

Σώσατε μία ψυχή από τον θάνατο και γνωρίστε ότι όποιος το κάνει αυτό καλύπτει πλήθος αμαρτιών. Ας γίνουμε εμείς φύλακες ψυχών εκείνη την ημέρα.

Μην υπήρξες αυτόν κοσμικός μία νύχτα. Γυναίκα έχω και παιδιά, ταύτα των ιερέων εσείς. Είναι τα βιβλία των κληρικών αυτές, είναι του καθένα.

Ταύτα των μοναχών. Βεβαίως, Σαμαρείτης εκείνος ταύτα είπε. Ο Σαμαρείτης δεν είπε «είναι κυριακή δουλειά, είτε κυριακή του δουλειά, η ελληνική μου δουλειά». Διέκοψε το ταξίδι του, τον κατέβασε από το υποζύγιό του, προσέφερε ό,τι είχε μαζί του, πήγε μαζί του, τον πήρε σε φιλοξενία, τον πήγε σε πανδοχείο, άφησε εγγύηση και ανέφερε: «Ό,τι προσδαπανήσεις, στο επανασχετικό μετά πληρών».

Πλην όμως. Ο δε γέρος, άμα ρωτήθησαν εκείνες, αυτά είπε: «Πού είναι οι νεωκόροι; Πού είναι οι χαριστόλοι; Πού είναι οι νεωκόροι, οι χαριστές, να το πάρουν; Εγώ δεν έχω καμιά δουλειά». Δεν το είπε αυτό το πράγμα. «Πού τον ήδη δώναμε οι διδάσκαλοι;» Ούτε αυτό το είπε. Αλλά όσο ήρθε το θήραμα μέγιστο νευρών, ούτε στέρφασε το κέρδος. Αλλά το θέλησε καμιά ευκαιρία και ήρθε, και έτσι ήταν κυνηγός.

Αν είδη σκηνά δεόμενος οραθίας, κάποιον που έχει ανάγκη, που αμαρτάνει, που δείχνει αμαρτία ή θα πέσει στην αμαρτία, η σωματική, η φυσική, μη λόγια προσεαστών, τι να φέρνετε, ο Βίνα και ο Βίνα είπε τώρα, έφερε το άλλο να, η πολιτεία, παραδείγματι, η Εκκλησία, παραδείγματι, τι είναι η Εκκλησία και τι είναι η πολιτεία, δεν είναι εκείνο ο άνθρωπος, και σε λοιπόν οι άνθρωποι, δεν κάνουν κανένας από τη θέση του,

Ακούσατε τι ο Θεός οικονόμησε: να ταπεινωθείς εσύ για να βοηθηθεί ο άλλος· να σκύψεις τον τράχηλό σου εσύ για να συγκινηθεί ο άλλος· να επιβάλεις πειθαρχία στον εαυτό σου εκεί όπου το απαιτεί η πορεία του άλλου. Μέγα αγαθόν το ελεήσαι πένητα, αλλά μείζον το πλάνης απαλλάξαι. Να απαλλάξεις έναν άνθρωπο από την πλάνη, να βγάλεις έναν άνθρωπο από την αμαρτία, να προφυλάξεις έναν άνθρωπο από την καταστροφή. Και ποιος από εμάς δεν είναι ένοχος; Και ποιος πέρασε ποτέ από τέτοια υπόθεση χωρίς να χρειαστεί να ζητήσει βοήθεια, χωρίς να σκύψει μπροστά σε άλλον άνθρωπο και χωρίς να μπλεχτεί;

Ούτε ο κόσμος όλος δεν μπορεί να ισοσταθμίσει μία ψυχή. Μυρίων κόσμων ἀνταξία μία ψυχή.

Επιπεριστήβα στην ψυχή Θεό, ότι η ιδέα του Υιού, η Υιού φύγασε. Τόσο σοβαρό θέμα, λέγει, να είναι ψυχή στα μάτια του Θεού. Στον Υιό γεννηθεί. Υιώ, παρακαλώ, έκρουπα μέντες μόνοι.

Σαν τέκνα φωτός, έναν σκοπό έχουμε: τον άλλο να βάλουμε στον ίδιο δρόμο.

...και κάποιοι προσφάτων σπουδείς που τον συνδυνεύονται εξαρτάστοι. Θα τον βγάλουμε από τα νύχια του σατανά. Να τον προλάβουμε από την πτώση. Θα τον προλάβουμε από την αμαρτία. Ούτε βασίτερ μόνο τον σύνδυνο των εξητών, αλλά και τον πνευματικό. Όταν γνωρίζουμε από έναν λάθος, αλλά και από τον πνευματικό ακόμη.

Μαθητής, Λόγος ουκ έχω διδασκαλία, αμαθίστων και μηδενός άξεως, καν γάρ ιδιώτησης, καν μαθητής, όλοι τα άλλα εντών πιστοποίησης, έζουτε οικειριστές, και των αυτών το δεινάσκονται λήψη μισθών. Λοιπόν, αυτό τι μόλις υπομσύνησε, ότι αυτό που κάνει δεν είναι σωστό, κάνε εκείνο που έκανε προχτές ο μεγάλος άνθρωπος της Ερήνης.

Τι έκανε; Σηκώθηκε, άφησε το αξιβαριό του, πήρε το μπαχτινάκι του και ανέβηκε στα δάχτυρα. Τι έκανε; Ήλεν ποιος και του είπε: «Βασιλείας, πού κι εσύ έχεις τίγμα από το αδελφό σου;» Τώρα, τα εξησία δεν αφήνει το άμα να έρθει στη γυναίκα του αδερφού.

Ο αδερφός υπάρχει ακόμη, δεν πέθανε. Κατευθείαν το δε κοιμήθηκε ούτε. Αυτό έχω να σου πω. Σε γνώρισα τι έγινε σαν συμπέρασμα και γράψανε τα απολύματα τους και λάβανε σοβαρό σηκώ. Να έρθει και αυτή τη στιγμή να τον βάλουν σε επιλέξη, για να τον φωνήσουν ακόμη. Δεν μπορούσαν αυτή τη φωνή.

Αυτή η φωνή, η φωνή που αντηχεί μέσα του, είναι και η συνείδηση· τον ξύπνησε. Λέγε, λοιπόν, κι εσύ την αλήθεια. Γράψε ένα γραμματάκι. Όταν σου πω ότι κάτι δεν είναι καλό, γράψ’ το. Γράψε ό,τι σου πω ότι είναι παράνομο και δεν είναι καλό. Γράψε ό,τι φονεύει τα παιδιά. Δεν το είδε και δεν θέλει να το γράψει, μήπως χάσει ένα γλυκό και μια μικρή ανταμοιβή, όπως γράφει κάποιος άλλος. Να λυγίσει την αλήθεια, αυτό δεν το μπορεί.

Και ο Ιησούς που του λέει: «Οι ζωομαρίες δεν είναι στο πρόσωπο, είναι στην αλήθεια». Η αλήθεια είναι ένα κοντάριος μυρώς, και τότε άλλο που λέει μια αλήθεια, σου δίνει μια κονταριά. Και με μια κονταριά τι γίνεται; Αιμορραγία.

Αν τη βάλεις σε λευκό, ρίχνει κι άλλη αιμορραγία· αν τη βάλεις με τριβή, κι άλλη αιμορραγία. Και τι θα γίνει τότε; Θα παραδοδεί αυτές τα πέφτια επικαιτίας της αιμορραγίας.

Λύσο, λύσο, κατά λύσο και κατελήγησε την παρδία. Άγριος αδελφικής ποιήσεων έμπτυξε ο Πέτρος. Έβγαλε το μακρυνιό με αληθεία, στα οποία θα ανέστηνε από τον Ιωάννη του Πρωθύπου. Δεν διαβάζονται ποτέ τη Γραφή.

Αν δεν είχε ποτέ ο Πέτρος μιλήσει με παρρησία, να πω, πώς θα έφθανε η πρώτη Εκκλησία τις τρεις χιλιάδες ψυχές; Και με ποιον τρόπο θα παραδίδονταν στον Χριστό οι τρεις χιλιάδες Ιουδαίοι;

Αν βρεις, φυλάζει δε σκυπνάζει, δε φυλάζει δε σκυπνάζει, και μόνο λέγονται που ήταν διαβάζει από τη Γραφή, όχι επιχειρήματα. Είναι δυνατή η Γραφή, χωρολέει κάτι γι' κόσμου. Μα αυτός το, όταν μίλησε με τον διάβολο, στους πειρασμούς του Κυρίου μου, δεν ήταν σκυπνάβανε τίποτα, αδιαφέρονται αν είχαν δικά τους αυτά, τα οποία είχαν γραμμένα στη Γραφή. Γέγραπται γαρ του Έλληνα. Γέγραπται γαρ, γέγραπται γαρ. Όχι στην πράγματι στην Κέντρη. Όταν κανείς γίνει ο ίδιος, όχι όσο σήμερα και ζητάμε.

Λένε, υπάρχει λοιπόν καμιά δυσκολογία; Ο άνθρωπος πρέπει να εξετάζει τι λέει και τι κάνει και θα πρέπει να θεωρεί τον εαυτό του ένοχο και να είναι μετριόφρων ενώπιον του Κυρίου του και να θεωρεί ότι έχει ανάγκη καθημερινά από αυτή την αναφορά.

Λένε πράγματα, λένε πράγματα: «Ούτε σήμερα στο καθήκον μου, Κύριε, ούτε σήμερα μίλησα από σένα, ούτε σήμερα άκουσα από σένα».

Είπε ένας, ο οποίος δεν άφηνε να περνάει ο χρόνος του, πως τον διαιρούσε σε τρία ίσα μερίδια. Δηλαδή, το ένα τρίτον, λέει, του εικοσιτετραώρου ομιλώ προς τον Θεό. Το άλλο τρίτον μου ομιλεί ο Θεός. Και το άλλο τρίτον του εικοσιτετραώρου ομιλώ εγώ για τον Θεό.

Τι πάλι δεν σε καταλαβαίνεις; Το ένα τρίτον του 24ωρου προσεύχομαι και ομιλώ τον Θεό. Το ένα τρίτον του 24ωρου διαβάζω από τα γραφά σου και μου ομιλεί ο Θεός.

Και το άλλο τρίτον του εικοσιτετραώρου μιλώ εγώ στους άλλους για τον Θεό. Πότε επήρε τον εαυτό του; Η ευσπλαχνία του Κυρίου είναι αμέτρητη, είναι ακατανόητη. Και αν σκεφτούμε πόσα τέτοια λάθη έχουμε κάνει και πόσα άνευ λόγου έχουμε πει σε διαφόρους ανθρώπους εξαιτίας των παθών μας, ο καθένας, με το έλεος του Κυρίου, θα βρει μέσα στον εαυτό του τον Θεό.

Ο Χριστός ήρθε για να πατήσουμε επ' αυτού, για να περάσουμε τον ουρανό. Ή εμείς ρίχνουμε τον εαυτό μας, να πατήσουν οι άλλοι επάνω μας, για να πάμε στον διάβολο. Εκεί είναι και το θέμα του Θεού. Τι είπε ο Ιωσήφ εκείνη τη στιγμή, όταν είδε ποιον τόπο ανέβαινε;

Δίκαιος ων και μη θέλων αυτήν παραδειγματίσαι, εβουλήθη λάθρα απολύσαι αυτήν. Πώς έπασες έτοιμο, πάντα μέσα στη δικηφέρα, ποιος θα ελέγξει; Ανόλων και ορτών. Με δείτε, κρατήθω αυτή τη φωτιά, ασκοπάρθω αυτή τη φωτιά, αυτή την ανομία, έτσι κοινοβουλεύεται, μέχρι που επενέργησε ο άγγελος και τον Ιεσκώδη. Δεν μπορούσε να διπλαθείς. Εμείς θα ήρθαμε αυτή τη διαστορά, γι' αυτή την καταστροφή, να μας καίει ένα κανείμι απέραντο.

Μια πέραντα, πίσω οικογένειας της πάντας, κοινωνίες, εάν δεν υπήρχε αυτή η ανοχή, πού είναι η δικαιοσυνηλική μας και πώς δεν θα είμαστε έτσι να φορεύουμε με ραμίθα έναντι αυτών όλων; Θεωρούμε την προσφέρεια η δικαιοσυνηλικία. Μίλησα σε ένα γυμνάσιο φιλέο, δύο μικριάδες κοπέλες, και συζητάζει με το θέμα αυτό. Είχα φτάσει στο θέμα αυτό. Είχα φτάσει στο θέμα αυτό. Ποια είναι η καθαρή από αυτόν τον ρήπον; Γιατί θεωρούνται τα παιδάκια ότι, αν πάνε τα γράμματα της φιλενάδας στον κοινό, ότι προσέχουν η περισσέα. Και θεωρούνται προβότρια, δείχνουν, εάν πάρουν την λάθανα θέμα. Τώρα πρόσεξε την κόρη του, αγαπητό μου. Θεωρούνται προβότρια. Έτσι έχουν δει τα συνθήματα. Οι μισές κόντευαν να πέσουν από το θρανίο κάτω. Καταλαβαίνετε; Άρα, δεν έχω τίποτα λέγον, συγνήσιμα αναπαυμένοι. Αναπαυμένοι είναι ή φονευμένοι; Γιατί, αν είναι φονευμένοι, είναι φυσικό να μην έκαναν τίποτα. Ο νεκρός δεν έκανε τίποτα. Να είναι φονευμένοι θα είναι, όχι αναπαυμένοι. Και όλα αυτά. Αυτή η πάρη της δύναμης είναι η περνάγωμα, η λύση της έντρησης, η λύση της προσοχής. Δεν είναι το πρόσωπο. Αν υπάρχει συνδυασμός, κλείνονται. Αλλά δεν θα φύγει ο κόσμος. Ο Χριστός δεν επικράτησε με πιγουρήνια, με δυνάτια, με πανεπιστήμια. Προσφύγανε ανθρώπους αυτερήτως, που ούτε να ασχοληθήκαν ο καθήκης δεν θα καταδέχεται. Σας ευχαριστώ.

Και όμως απέχουμε από αυτούς τους ανθρώπους, παρότι υπάρχουν και επιστήμονες, και όσοι θέλουν και αναζητούν μπορούν να βρουν κάποιον για να μιλήσουν μαζί του. Και στον κλήρο και στην αποστολή, και ειδικά στον Χριστιανισμό, ο καθένας κλείνεται στο δικό του παλατάκι, χειρίζεται τα Άγια όπως θέλει και λέει: «Όποιος με θέλει, ας έρθει σε μένα».

Ο Πρεσβύτερος είναι κύριος Άγιος αυτής της πατίας και λέει την ευχή και παράμεσον τον αδελφό. Γιατί έχουμε ανθρώπους. Ποιος ακούει; Σε λίμνη σημαίνει, καλά τα λέει. Ποιος ακούει όσα έκτοχνε; Διότι γι' αυτόν τον τρόπο σήμερα μιλούμε, δεν υφορία. Στον 5511 λέει την ευχή.

Ο λόγος, ο εξερχόμενος και ευθυστοματώσμιοι σημείες, πέφτει καινούς. Η Ισοκυρία θα του το πει, ό,τι ακούει είτε δεν ακούει. Αλλά εμείς είχαμε εγωισμό μας ότι πρέπει να μας ακούσουν οπωσδήποτε. Κάθε στιγμή τον ίδιο το γλουζό δεν ήστησαν και μάλιστα τον είπαν και Σαμαρίδη και δαιμόνιον, έτσι.

Μόνο ο Νίκης, λένε, πήγαινε στον δρόμο, έλειψε και θα ακούει σήμερα, πάνε χαμένα. Φαίνεται ότι πάει χαμένο το σπορεδέ. Φαίνεται ότι πάει χαμένο. Δεν πάει χαμένο. Οι αλήθειες σπορά, σπήρες, θα πω ότι δεν κοινώνω αμάθα, θα μην κεφτάνεις κάτω.

Ο Πρεσβύτερος, αφού την θυμάται, μπορεί να κρατήσεται. Αυτό πρέπει να πει. Γιατί ο δάχτυπος δεν φέρνει καλύτερα και δεν ποτίζει για βρέθη. Στο τρίγανε λίγη, θα πει. Ξηρέτε χάνες. Γι' αυτό έχει προλάβει ο προφήτης και λέγει: ότι σπήραν ενδάκριση, σπήραν ενδάκριση ένα γαμιάκι της χερίου.

Όποιος άνθρωπος ενεργεί με τα δάκρυα, με την προσευχή, αυτός, όπως βλέπετε, θα φέρει καρποφορία. Θα γυρίσει και θα φέρει τα δράγματα. Και το λέει πάλι ο Ψαλμωδός, όπως ακούμε στους αναβαθμούς τις μέρες των προηγουμένων: «οἱ τὰ δράγματα φέροντες».

Θέλεις, θα φέρεις και ένα χειρόβολο από το χωρινό της γης. Μα παιδί σου είναι, μα αδελφός σου είναι, μα πατέρας σου είναι, μα γείτονάς σου είναι, μα εχθρός σου είναι. Πρέπει να φέρει κάτι στο κέντρο, να φέρει πράγμα στο κέντρο, γιατί εννοείται να γυρίσει αποτελεσμός και να μην φέρει τίποτα.

Και παρέδεσον το αγριόπαιδο, αλλού πήκησε, λέει. Θα έρθει ο χαπεντισμένος, θα έρθει στο νηστό του εκ μέρους του Θεού. Όταν ο άλλος ακούσει και υπακούσει, και τότε, είπε, δεν θα ακούσει, θα έρθει στο νηστό του.

Αλλαξή των νυχτών έχεις, αποκτηγμένος. Μόνον εάν αείς τούτο ποιής, μηδέποτε από τίς έως θα συνεχίσουμε. Δεν θα το πεις διάφορα, θα το πεις πολλές φορές, κατά διαφόρηση που χάσεις, σε διάφορα διαστήματα και αναλόγους καιρούς.

Να διαβάζετε προσεκτικά μια σοφή προτροπή και να την κάνετε πράξη. Ο Θεός θα στείλει την κατάλληλη ευκαιρία· θα τη στείλει όταν πρέπει.

Και να βρεις την κατάλληλη στιγμή, και πιστεύω να σου βάλει τα κατάλληλα λόγια στο στόμα σου, για να ελευθερωθείς, όχι να παίξεις ρόλο φαρμακοποιού. Πιάσε ένα φάρμακο από τα πολλά που έχεις κι εσύ μέσα στο φαρμακείο τελικό, να κάνεις μια συνταγή κατάλληλη για την περίπτωσή σου, να συμβουλευτείς κι άλλον.

Όλοι κάνουν συμβούλια για τα σώματα. Παρόλο που ακούτε ότι πληρώνουν και παίρνουν και γραπτές γνωματεύσεις, γίνεται ιατρικό συμβούλιο. Είτε ο τάδε καθηγητής, είτε ο τάδε ορθοπεδικός, είτε ο τάδε ειδικός. Τι συμβούλιο έγινε για την αποπλανηθείσα κόρη, για τον αποπλανηθέντα νέο; Τι συμβούλιο έγινε; Για τον παραπαίοντα πατέρα, τι συμβούλιο έγινε; Η προσευχή δεν χρειάζεται χρήματα· χρειάζεται να λυγίσει το γόνατο. Τι προσπάθεια έγινε, τι αγώνας καταβλήθηκε; Δεν ξέρω αν έχετε κάνει ποτέ σας σοβαρή προσπάθεια. Θέλω να πιστεύω ότι επέμειναν, ενίσχυσαν· αυτοί που προσευχήθηκαν επέμειναν, ταπεινώθηκαν. Υποχώρησαν από αγάπη και ξεπέρασαν τον φόβο για να συζητήσουν ανοιχτά και ειλικρινά στο τέλος. Θα προσπαθήσω να βοηθήσω, αλλά πρέπει να μου επιτραπεί να τοποθετηθώ εγκαίρως. Αν έχω βοηθήσει έστω έναν στους εκατό ανθρώπους, θεωρώ αυτό ως το κέρδος από όσα έχω κάνει. Διότι το κέρδος είναι για τη δικαίωση της συνείδησής μου, για τη γαλήνη της. Σας ευχαριστώ.

Αντιμετώπιση του Λόγου του Θεού. Αυτό λέω: εσύ, κέρδισέ το και κάν’ το πράξη.

Δεν μου έδιναν συγχαρητήρια, ούτε μου είπαν: «Ναι, αυτό είναι». Είδα όμως με τη ζωή τα τελευταία χρόνια ότι άλλαξαν. Και δεν κέρδισε ο Χριστός για αυτά τα λειτουργία.

Παρακαλώ, ας δοθεί και ο Καριστώνας αυτόν που είναι. Είμαι, θα ήμουν εκείνο ή να είμαι απ' αυτό το σημείο. Και πώς θα μπορούσαμε να κάνουμε και πώς θα αφήσαμε να γίνουμε; Και πώς θα γίνονται ακόμα και οι άνθρωποί μας;

Και εκεί γίνεται μια σκέψη ωραία. Ο Άγιος Πατήρ αυτός το λέει έτσι:

«Έοταν φύση, έοταν εμπνεύει, τώρα έστω τη συμβουλή, η υπακοή του καρέδευση υποδεχομένου». Θεωμένοι διάβολοι, το έτσι του Θεού κονίοντας, ή κανακοήτες κάποιοι μόνο μαζί. Ο σατανάς, λέει, παρότι προβάλλεται η χάρη, εξακολουθεί με μίχα να πονεμάρει για να την πάρει μια ψυχή.

Φίλε του Θεού, προτρέποντάς τους και διεγείροντας τη συνείδηση των πεπτωκότων όπου τους συναντάς. Ο πεπτωκώς δεν ξεφεύγει μόνο επειδή το θέλει. Όταν ο σατανάς έχει αιχμαλωτίσει κάποιον, θα αρπάξει το παιδί, θα αρπάξει το κορίτσι. Στην αρχή το κακό το παρουσιάζει ως κάτι μικρό. Δεν πρέπει να εγκαταλείψεις την ψυχή ούτε να σταματάς να προσεύχεσαι, να κλαις, να κοπιάζεις, να συμπάσχεις για ό,τι ζητείται, να γράφεις ονόματα στα μοναστήρια, να κανονίζεις προσευχές, να κάνεις παρακλήσεις, να σηκώνουν τα χέρια στην προσευχή, να κάνουν μετάνοιες, με όση αγάπη υπάρχει και με κάθε προσπάθεια.

Τι αποκλειδάσεις; Τι σου μιλείς σε τη γνώμη, αγαπητοί; Τι δυο απολογεία; Η περπάτη του κολληνού δαίμονος, καθυνός και κρυμμένη μανία, η μη δυο, μη δε, το πολλωστό της τάξης που δει, η φωτειρία των ημετέρων αδελφών των έγκομεν, και τάστα των θεών σήμα μερικών έχονται και έχονται και τον Θεό βοηθό και δεν πάνε μοναχοί μας. Τι, Κύριε, πες μπροστά; Τι μιλείς σε την οδό; Τι;

Προς το Πάσχα συνοχληθήκαμε σε ένα σπίτι, που μέσα στο σπίτι εκεί υπήρχε μία κόρη που είχε 18 χρόνια να μιλήσει με τον Κύριό της, και ο Κύριός της είπε «Εσκατόγερον», «Γιορτυπλέον», «Αποκάλυψη». Και αυτοί, όταν άφηγε αυτά που λέγαμε εμείς τις ημερούλες αυτές που μείναμε εκεί προς το Πάσχα και λοιπά, είχε χαρακτηρινό ράδι: «Θα κοινωνήσεις, Μαρίλα;» «Ωστόσο δεν θα κοινωνήσω». «Όχι, δεν θα κοινωνήσω, ωστόσο δεν θα κοινωνήσ».

«Γιατί πέρσι κοινωνούσες, Μαρία, και πώς πέρσι κοινωνούσες και πέτω δεν θα κοινωνήσεις;» «Δεν ήξερα αυτά που λέτε εσείς, δηλαδή 18 χρόνια έχω να μιλήσω με το θείο μου». «Πού είναι ο θείος;» «Είναι αυτό το χωριό». «Εσείς είστε η χώρα, εσείς είστε το χωριό, και έχετε 18 χρόνια να μιλήσετε; Γιατί δεν πάρετε να μιλήσετε, Μαρία, για να μιλήσετε από τη σκάλα σας; Όταν μάθαιτε ότι πάρω εκεί να μιλήσετε». Έτσι λέγει ο διάβολος, έτσι λέει ποτέ στην Ευθύνη Προστατικ.

...κουρσανική. Έβαλες αυτόν τον Μεγάλη Ιρνωπιού μπροστά. Παρακάλεσε ποτέ. Προσευχηθείς, λίγη. Για να δέψει αύριο, Μεγάλη Τρίτη, να πάει εκεί πέρα στο χωριό με το πρωινό. Να τον βρεις. Τι λέτε, κύριε Παναγιώτη; Θα με πετάξει κάτω από τη σκάλα. Είναι γέρων, αλλά θα με πετάξει κάτω από τη σκάλα. Δεν θα σε πετάξει. Θα προσευχηθείς με κι εμείς, Μαρία. Τι λέτε;

Ήταν να πάει την άλλη μέρα. Σηκώθηκε, όπως ομολόγησε η ίδια, από το κρεβάτι, μπήκε στο λεωφορείο και πήγε στο χωριό. Όταν πήγε στο χωριό, έφτασε στην πόρτα του θείου της και έπιασε το σιδερένιο ρόπτρο. Το ακούμπησε και ήταν έτοιμη να χτυπήσει.

Αλλά δεν είχε κίνδυνα να το χτυπήσει. Το άφησε σιγά-σιγά και ξαναφύγει. Έγινε άθρονο διάλογο να πάνε.

Είμαι δεκαοκτώ χρόνια σε αυτό το κέντρο και ακόμη και τώρα δεν φεύγει μακριά. Ξαναπηγαίνει, λοιπόν, στο Ανατοπιάνι και το αφήνει πάλι εκεί. Είχε πάει πρωί πρωί, γιατί το αυτοκίνητο πήγαινε το πρωί. Πήγε πιο κάτω, αλλά σκεφτόταν πώς θα μας αντιμετωπίσει. Εμείς είχαμε πει ότι, όταν θα φτάσει, θα τον πλησιάσουμε και εγώ θα γυρίσω. Τόσες αναρίθμητες φορές έκανε αυτό το πράγμα. Πολύ μεγαλύτερα θαύματα γίνονται μέσα στην ψυχή του ανθρώπου. Τη δεύτερη φορά έπεσε πάνω στο κιγκλίδωμα και το χτύπησε. Και αυτομάτως, με ένα τράνταγμα, τραβούν από μέσα — από κάτω ήταν μια εσωτερική σκάλα, μας λέει — και ανοίγει. Και στην κορυφή της σκάλας, είπε, ήταν μια εγγονή του, η Μαρία, και φωνάζει αυτός από μέσα, από το δωμάτιο, στα τελευταία του: «Περίμενε να πεθάνω για να έρθει;» Κάποιος είχε ρωτήσει: «Η Μαρία;» Δεν εννοούσε τη Μαρία από τη Χώρα, κάποια άλλη Μαρία, αλλά τη Μαρία την Ανοιξάτη.

Κάποιος είπε: «Γιώργο, ήρθε η Μαρία». «Ποια Μαρία;» «Η ανιψιά σου». Είπε ο Γιώργος από μέσα: «Περίμενε να πεθάνω για να έρθει; Πες της να μπει». Μπήκε η Μαρία. Σε μια καρέκλα τον βάλανε επάνω· είχαν φύγει τα γόνατά του. Πλησίασε αυτή μπροστά και πήγαινε διστακτικώς, και ο Γιώργος αγκάλιασε τη Μαρία, και η Μαρία αγκάλιασε τον Γιώργο. Εκεί πέρα δεν είπαμε τίποτα.

Τα δάκρυα όμως που χύσανε γίνανε ποτάμι, που κύλησε και γαλήνεψε τις πληγωμένες ανθρώπινες καρδιές τους. Μετά από δυο-τρεις μέρες πέθανε ο καημένος ο γέρος.

Βγήκε η προσευχή, όμως. Άρχισε το καλό έργο να προχωρεί, για να μην νικήσει ο σατανάς. Δόξα τω Θεώ που αξιώθηκαν αυτές τις μέρες. Δυστυχώς αδιαφορούμε για τα θέματα αυτά και δεν κάνουμε κανένα τέτοιο.

Ή έχουμε τον εγωισμό ότι μόλις τον νουθετήσαμε, πρέπει ο άλλος να φύγει και να πει «παράσε κι εγώ». Όχι, θα αγωνιστεί. Όταν λοιπόν νουθετείς σκληρόν και απειθή τον αδερφόν, μήπως έχουν τάξει, λέγε και προς εαυτόν. Όταν δεις ότι είναι σκληρός και δεν σε ακούει, λέγε και προς εαυτόν: «Μήπως τον χρόνον κερδίσωμεν σήμερα, μήπως μπορέστε αργότερα να το πείτε».

Είπατε ποιος είναι ο σατανάς. Πρέπει να φας. Έχουμε υποχρεώσει, έχουμε υποχρεώσει. Μη πραγματοποιούνες αυτή την υποχρέωση, έχουμε ευθύνη. Πρέπει να εξομολογηθεί η ευθύνη αυτή. Αυτά που τα λέγω είναι οι πτώσεις και εκλεκτιόναστε.

Είναι οι απολευκότερες αδενέκλεκτα, είναι οι πτώσεις αυτές που λεφτούνται. Είναι βαρύτερο στα μάτια της ζωής. Θα τελειώσουν όταν μια πράγματα απολεγωμένων πιστούς ανθρώπων.