Self-Reproach and Boasting in the Writings of Elder Joseph the Hesychast, by Metropolitan Pavlos of Aleppo

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

I would now like to invite His Eminence Metropolitan Paul of Aleppo to come to the podium and speak on the subject, “Self-Reproach and Boasting in the Writings of Elder Joseph the Hesychast.” Your Eminence, reverend abbots, reverend fathers and sisters, most distinguished professors, beloved brothers and sisters in Christ.

As I studied what has been published about Elder Joseph, I was truly astonished, because the Elder brings us immediately face-to-face with the grace of God.

One learns the art of spiritual warfare between the soul and the enemy. When a person seeks grace, then, what can he offer? Sweat, toil, hardship, and struggle. Yes—but none of these things by themselves attract grace. Above all, the ascetic must possess humility. Humility makes a person worthy of divine grace.

There are many virtues, such as almsgiving, chastity, and so forth. But there are two virtues which, though called virtues, do not simply belong among the others: humility on the one hand, and love on the other.

Humility is the alpha—the foundation and entrance to all the virtues. If it is absent, every other virtue is excluded. Love is the omega, the goal of all the virtues; if it is not attained, all our labor is in vain. Self-reproach is the first visible expression of the effort to acquire humility, and the principal path leading to this virtue. Elder Joseph is a beggar for grace. He lives upon this heavenly manna, and he knows well that however much he may have labored or struggled, it all has one purpose: to recognize the lowliness of human nature and the greatness of the gift bestowed by God, the Lover of mankind. This is precisely what he gains: it

leads him, on the one hand, to give thanks to God and, on the other, to humble himself. Through his life, his teaching, and his method, we shall see how one is counted worthy of divine grace and how one preserves it. The journey truly begins with self-reproach. Was not conceit the beginning of the opposite path—the path away from God and His grace, and of man’s departure from Paradise? Elder Joseph repeats the saying of the Gospel concerning steadfast self-denial: “Whoever loses his life for My sake will find it.” It is the commandment of the Lord that one deny oneself and hate one’s own life.

A person must put off the old man. Self-reproach is a life-giving death. This death does not mean outward or Pharisaical displays. “Have profound humility,” the Elder says. “Do not merely go about speaking humble words; become as refuse, and let everyone trample upon you.” Self-reproach presupposes a new understanding of personal rights. Whoever wishes to seek what is right must know that it is this: to bear the burden of his brother, his neighbor, until his final breath. If you seek justice in any other way,

you are always in the wrong. “Bless me” is the one essential phrase in the Elder’s spiritual vocabulary. Say “Bless me” to everyone and in every situation; always find the fault within yourself, and never demand your rights or your own will. The Elder notes that self-reproach means illuminating your soul not through honors and praises, but through reproaches and accusations. Even when you are not responsible and have done no wrong, repent as though you had done wrong. Do this with full awareness in your soul—not merely saying outwardly that you were wrong while inwardly condemning the other person. Therefore, our chief concern in prayer is to ask for the mercy of God.

Our principal name is “servant of the Lord.”

Self-reproach is the source of tears in prayer. “Read Saint Ephrem the Syrian,” the Elder counsels. Self-reproach delivers us from making excuses for our sins. Thus, every attempt at self-exaltation is a kind of falsehood and a scheme of the devil, while self-reproach is the path of self-knowledge and truth.

Self-reproach does not trust in oneself, even when grace visits the ascetic. Throughout one’s life, self-reproach is always mingled with fear; otherwise, the devil will easily find a way to deceive the ascetic through false visions and revelations. How can anyone boast when self-reproach makes him realize the following? First, everything you possess is a gift from God: “What do you have, ungrateful man, that you did not receive? And if you received it, why do you boast as though you had not received it?” Second, “If you stand, my soul, you stand because grace upholds you.” Third, if your brother falls, it is because grace is absent from him. Fourth, let him know that what is right is this: to bear his brother’s burden. When the Elder himself first arrived on the Holy Mountain with his own particular expectations and did not find what he had anticipated, he condemned no one. Instead, he wept day and night, grieving over himself.

A severe struggle is therefore necessary if a person is to fulfill his longing. This is the purpose of the Christian life: the acquisition of divine grace—that is, for a person to attain true prayer and theoria, divine vision. “Now strive to make this grace your own, lest negligence steal it from you,” the Elder advises. Yet after grace has visited, it must still be preserved. The Elder puts it succinctly: “Take heed, then, humble one, to this heavenly glory of yours, with which you have been adorned upon the earth as another god by grace.” If grace comes and goes, do not be sorrowful,

because in this way it trains a person to think humbly and not become proud. The Elder counsels that we must learn to regard self-reproach as the most fundamental means of spiritual progress and look directly at the origin of our fault. For, as Abba Mark says, “Every involuntary fault has its cause in something voluntary, and no one is as great an enemy to a person as he is to himself.” The stirring of the passions generally drives grace away, but negligence and vainglory completely—completely—exclude its presence. The remedy for this condition is self-reproach. Self-reproach calls grace back: “Before I was humbled, I went astray;

therefore I have kept Your words.” Divine grace requires us to walk the narrow and afflicted path of the commandments, with humility and self-examination as the basis of sincere metanoia, repentance. When a person sins, if he recognizes his defeat in time and humbles himself, divine grace immediately and secretly draws near to him. Therefore the Psalmist says, “It is good for me that You humbled me, that I might learn Your ordinances.” Thus, as the ascetic strives to attract grace, grace itself leads him to self-reproach and humility. “Now I too am learning that both the remedies and grace are necessary,” says the Elder.

In his brotherhood. Characteristic of this is the warding rod, which the demons fear and shudder at when they see a person chastising himself as a martyr for the love of Christ. And what more could this signify? Self-reproach. He wrote to one sister: “Even when you see that you are entirely in the right, tell yourself that you are in the wrong. This, my sister, is the art of arts and the science of sciences: to discipline yourself until you are persuaded to call light darkness and darkness light. Let every claim to personal rights depart, and let all self-exaltation be utterly extinguished.”

Become a fool with full awareness. Yes, the Elder disciplined himself—not only his logismoi, his intrusive thoughts, but his own body as well. This severity and the Elder’s extreme self-reproach were founded upon the words of the Apostle Paul: “The sufferings of this present time are not worthy to be compared with the glory that shall be revealed in us.” In general, the cultivation of the virtues did not lead the Elder to self-justification, but to still greater self-reproach. He knew and believed that every good thing is a gift from the Lord, and he always found a way to reproach himself. Yes, he wept in prayer, but he would say:

“I am laboring at one virtue, and I still lack the other ninety-nine.” For him, the proof of spiritual progress was that a person came to know his faults more fully and more clearly. What meaning or cause can tears have apart from the awareness of one’s own sinfulness and self-reproach? “Are you weeping again?” his disciples asked him shortly before his repose. He answered, “How do I know whether what I did for God during my life was pleasing to Him?”

God pours out His grace, and man condemns himself. This is the spiritual rule of cooperation with divine grace. The evil beginning comes when you believe that through your ascetic zeal and good efforts you obtain divine grace, and that those who lack it have only themselves to blame because they are unwilling to struggle. Accursed self-confidence—it gives birth to and nourishes egoism and conceit.

If you acquire the awareness that everything comes from God and not from your own labors, you can never judge anyone, even if you see him sinning shamefully, because you immediately say, “My Christ, he does not have Your grace.”

He sins; but if You depart from me as well, I will do worse. If I stand, I stand because You uphold me. How beautiful are these sighs, despite all the grace and spiritual experiences he had! They are sighs in which he expresses his sense of his own lowliness and the awe with which he falls down before the One who is able to save. His biographer points this out.

The Elder considers himself worthy of Hell, yet the one thing he desires and expresses is this: “My sweetest Savior and God, I have done nothing good or pleasing before You. Rather, as a diligent worker of sin, I am worthy of every punishment.”

“Even if I am condemned to Hell, it is what I justly deserve, provided only that You are not grieved with me, but look upon me with a joyful countenance; then, for me, even Hades will be sweet Paradise.” Despite all his ascetic struggle, his sighs of repentance continued without ceasing. He cries out: “For love of You, I breathe my last in the arena. I am the wretched one; I am wicked and savage. Formerly I had heard of You by the hearing of the ear, but now my eye has seen You; therefore I despised myself and melted away, and I regarded myself as earth and ashes.” How can anyone be obedient if he has self-confidence or boasts in himself? The one who practices perfect obedience is—

the one who continually reproaches himself and trusts his elder. The obedient disciple believes that he himself is sick and corrupt, and freely submits himself to the guidance of a good and experienced elder. Through him, he brings every thought into obedience to Christ. The egotist cannot be obedient. Obedience presupposes two things: first, self-reproach; and second, trust in one’s elder. “Cut off your own will every day and every hour, and seek no other path than this.” This means continually reproaching oneself and renouncing one’s own will. Epilogue.

Self-reproach is the art of arts and the entrance to all the virtues. The spiritual ascetic tradition contains a wealth of teaching about it, and Saint Joseph the Hesychast is an especially remarkable teacher and practitioner of this path. The struggle against ourselves, against egotism, and against self-justification is indeed difficult—especially for modern man, shaped by a consumer society in which each person struggles to eliminate the other so that he alone may prevail. Yet the more difficult this art is, the more necessary it becomes. For this reason, Saint Joseph’s contribution is especially beneficial today. It is both a rallying cry and a call to awaken.

Walking along the path of the God-Man, which Christ Himself traced when He “emptied Himself, taking the form of a servant; He humbled Himself, becoming obedient unto death, even death on the Cross.” Yes, “God gives grace to the humble,” that is, to the poor in spirit. May the Elder’s example, his teaching, and his intercessions lead us to the height of humility, to that descent which leads upward, to the fullness of union in Christ, and to the saving vindication of self-reproach.

For, according to the teaching of the Philokalia, the beginning of salvation for every person is the condemnation of oneself. Thank you.

You have come—welcome.

We thank His Eminence Metropolitan Paul of Aleppo for his beautiful and perceptive presentation drawn from the writings of Saint Joseph the Hesychast. Those writings truly give forth a spiritual fragrance and help to sustain us and foster our spiritual growth. I believe our allotted time is now complete. It is twelve o’clock, and I think we should break for the intermission.

Τώρα θα ήθελα να παρακαλέσω τον Σεβασμιότατον Μητροπολίτη Χαλεπίου, κύριον Παύλον, να προσέλθει στο βήμα για να ομιλήσει για το θέμα «Αυτομεμψία και καύχηση στα κείμενα του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού». Σεβασμιότατε, Άγιοι Καθηγούμενοι, Άγιοι Πατέρες και Αδελφές, Ελλογιμότατοι κύριοι Καθηγητές, αγαπητοί εν Χριστώ.

Μελετώντας όσα εκδόθηκαν για τον Γέροντα Ιωσήφ, στάθηκα πράγματι έκπληκτος, διότι μας φέρνει ο Γέροντας αμέσως αντιμέτωπους με την Χάρη του Θεού.

Μαθαίνει την τέχνη του πνευματικού πολέμου μεταξύ ψυχής και εχθρού. Αναζητώντας, λοιπόν, ο άνθρωπος την χάριν, τι μπορεί να προσφέρει; Ιδρώτες, κόπους, μόχθους, αγώνες. Ναι, αλλά όλα αυτά μόνα τους δεν ελκύουν την χάριν. Πριν από όλα, πρέπει να διαθέτει ο αγωνιστής ταπεινοφροσύνη. Η ταπεινοφροσύνη αξιώνει τον άνθρωπο για την Θεία Χάρη.

Πολλές είναι οι αρετές, όπως η ελεημοσύνη, η σωφροσύνη κτλ. Δύο όμως αρετές ονομάζονται αρετές, αλλά δεν εντάσσονται μαζί με τις άλλες: από την μία η ταπεινοφροσύνη και από την άλλη η αγάπη.

Η μεν ταπεινοφροσύνη είναι το άλφα, η βάση και η είσοδος για όλες τις αρετές. Αν λείπει, αποκλείεται κάθε άλλη αρετή. Η δε αγάπη είναι το ωμέγα, ο στόχος όλων των αρετών· αν δεν κατορθωθεί, μάταια κοπιώμεν. Η αυτομεμψία είναι η πρώτη έκδηλη έκφραση της προσπάθειας για την απόκτηση της ταπεινοφροσύνης και η βασική οδός προς αυτήν την αρετή. Ο Γέροντας Ιωσήφ είναι ένας ζητιάνος της χάριτος. Ζει από αυτό το ουράνιο μάννα και ξέρει καλά ότι όσους κόπους να έκανε ή και αγώνες να διήλθε, όλα έχουν ένα σκοπό: να γνωρίζει την ευτέλεια της ανθρωπίνης φύσεως και το μέγεθος της δωρεάς του φιλανθρώπου Θεού. Αυτό ακριβώς κερδίζει· τον

κάνει να ευχαριστεί τον Θεό αφενός και να ταπεινώνεται ο ίδιος αφετέρου. Θα παρακολουθήσουμε μέσα από τον βίο του, την διδασκαλία του, την μέθοδο και πώς αξιώνεται κανείς της Θείας Χάριτος και πώς την φυλάγει. Αρχίζει η πορεία πραγματικά από την αυτομεμψία. Δεν ήταν η οίηση η αρχή της αντίστροφης οδού, της απομακρύνσεως από τον Θεό και την χάρη Του και της εξόδου του ανθρώπου από τον Παράδεισο; Επαναλαμβάνει ο Γέροντας Ιωσήφ το ευαγγελικό ρητό για την επίμονη αυταπάρνηση: «Ὃς δ’ ἂν ἀπολέσῃ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἕνεκεν ἐμοῦ, εὑρήσει αὐτήν». Είναι η εντολή Κυρίου να αρνείται κανείς τον εαυτό του και να μισεί την εαυτού ψυχή.

Να αποβάλλει ο άνθρωπος τον παλαιόν άνθρωπον. Αυτομεμψία είναι η ζωοποιός νέκρωση. Αυτή η νέκρωση δεν σημαίνει κάποιες εξωτερικές ή φαρισαϊκές εκδηλώσεις. Να έχεις μεγάλη ταπείνωση, όχι να περιφέρεις λόγια απλά ταπεινολογίας, αλλά να γίνεις σκουπίδι και να σε πατάνε όλοι, λέει ο Γέροντας. Αυτομεμψία προϋποθέτει μία καινούρια έννοια των προσωπικών δικαιωμάτων. Όποιος θέλει να ζητήσει το δίκαιο, ας γνωρίζει ότι είναι αυτό: να βαστάζει το βάρος του αδελφού, του πλησίον του, μέχρι εσχάτης πνοής. Εάν δε ζητήσεις αλλιώς να εύρεις το δίκαιο,

είσαι πάντοτε άδικος. «Ευλόγησον» είναι η μοναδική λέξη στο πνευματικό λεξιλόγιο του Γέροντος. Να λέει εις τον καθένα «ευλόγησον» και εις όλα, παντού, να ευρίσκεις τον εαυτό σου και μην ζητήσεις ποτέ το δικαίωμα και το θέλημά σου. Αυτομεμψία, σημειώνει ο Γέροντας, είναι να φωτίζεις την ψυχή σου όχι από τιμές και επαίνους, αλλά με ονειδισμούς και κατηγορίες. Ων ανεύθυνος, χωρίς να σφάλλεις, να μετανοείς ότι έσφαλες. Εν επιγνώσει ψυχής, όχι απ’ έξω διά λόγων να λες πως έσφαλες και μέσα να κατακρίνεις. Γι’ αυτό, λοιπόν, στην προσευχή το κύριο μέλημα είναι να ζητήσουμε το έλεος του Θεού.

Το κύριο όνομά μας είναι «δούλος Κυρίου».

Αυτομεμψία είναι η πηγή των δακρύων στην προσευχή. «Διάβασε τον Άγιο Εφραίμ τον Σύρο», συμβουλεύει ο Γέροντας. Αυτομεμψία είναι απολύτρωση από τις προφάσεις εν αμαρτίαις. Έτσι, κάθε προσπάθεια επάρσεως είναι ένα είδος ψεύδους και μία διαβολική μεθοδεία, ενώ η αυτομεμψία είναι η οδός αυτογνωσίας και αληθείας.

Αυτομεμψία δεν εμπιστεύεται τον εαυτόν, έστω και την ώρα που επισκέπτεται η χάρις τον αγωνιστή. Η αυτομεμψία έχει πάντοτε φόβο ανάμεικτον εφ’ όρου ζωής, αλλιώς θα βρει ο διάβολος εύκολα τον δρόμο του να τον πλανήσει με ψεύτικες οράσεις και αποκαλύψεις. Πώς δύναται κανείς να καυχιέται όταν διά της αυτομεμψίας συνειδητοποιεί ότι: πρώτον, όσα έχεις είναι δώρα Θεού. «Τί ἔχεις, ἀχάριστε ἄνθρωπε, ὃ οὐκ ἔλαβες; Εἰ δὲ καὶ ἔλαβες, τί καυχᾶσαι ὡς μὴ λαβών;» Δεύτερον, αν στέκεις, ψυχή μου, στέκεις διότι σε βαστάζει η χάρις. Τρίτον, αν πέφτει ο αδελφός, διότι δεν υπάρχει η χάρις. Τέταρτον, το δίκαιον ας εξεύρει ότι είναι αυτό: να βαστάζει το βάρος του αδελφού. Ο ίδιος ο Γέροντας, όταν έφτασε για πρώτη φορά στο Άγιον Όρος με ιδιώδεις αντιλήψεις και δεν βρήκε ό,τι περίμενε, δεν κατέκρινε κανέναν, αλλά έκλαψε ημέρες και νύχτες, πονώντας τον εαυτό του.

Αγώνας σκληρός, λοιπόν, χρειάζεται για να πραγματοποιήσει ο άνθρωπος τον πόθον. Αυτός είναι ο σκοπός της χριστιανικής ζωής, η απόκτηση της Θείας Χάριτος, δηλαδή να φτάσει ο άνθρωπος στην αληθινή προσευχή και την θεωρία. «Τώρα βιάζου να κάνεις κτήμα σου αυτήν την χάρη και να μη σου την κλέψει η αμέλεια», συνιστά ο Γέροντας. Και όμως, μετά από την επίσκεψη της Χάριτος, μένει η φύλαξή της. Επιγραμματικά λέει ο Γέροντας: «Πρόσεχε, λοιπόν, ταπεινέ, εις την ουράνιον ταύτην δόξαν σου, που εστολίστης επί της γης ως άλλος Θεός». Αν η Χάρις πηγαίνει και έρχεται, εσύ μην λυπάσαι,

ότι έτσι γυμνάζει τον άνθρωπο να φρονεί ταπεινά, να μην επαίρεται. Συμβουλεύει ο Γέροντας: πρέπει να μάθουμε να θεωρούμε την αυτομεμψία ως το βασικότερο μέσο της προκοπής και να ατενίζουμε κατευθείαν στην αφετηρία του σφάλματος, γιατί, όπως λέει ο Αββάς Μάρκος, «Πᾶν ἀκούσιον ἐκ τῶν ἑκουσίων ἔχει τὴν αἰτίαν, καὶ οὐδεὶς οὕτως ἐχθρὸς ἀνθρώπου, ὡς αὐτὸς ἑαυτῷ». Η κίνηση των παθών γενικά απομακρύνει την χάρη, όμως η αμέλεια και η κενοδοξία αποκλείουν τελείως, τελείως την παρουσία της. Το φάρμακο δι’ αυτήν την κατάσταση είναι η αυτομεμψία. Η αυτομεμψία ανακαλεί την χάρη. «Πρὸ τοῦ με ταπεινωθῆναι, ἐγὼ ἐπλημμέλησα·»

«διὰ τοῦτο τὰ λόγιά σου ἐφύλαξα». Η Θεία Χάρις απαιτεί να βαδίζουμε την στενή και τεθλιμμένη οδό των εντολών, με προϋπόθεση την ταπείνωση και αυτοέλεγχο για την ειλικρινή μετάνοια. Όταν αμαρτάνει ο άνθρωπος, αν επισημάνει έγκαιρα την ήττα και ταπεινωθεί, η Θεία Χάρις αμέσως τον πλησιάζει μυστικά. Γι’ αυτό λέει ο Ψαλμωδός: «Ἀγαθόν μοι ὅτι ἐταπείνωσάς με, ὅπως ἂν μάθω τὰ δικαιώματά σου». Έτσι, προσπαθώντας ο αγωνιστής να ελκύει την χάρη, τον οδηγεί εκείνη στην αυτομεμψία και την ταπείνωση. «Τώρα μανθάνω και εγώ ότι χρειάζονται και τα φάρμακα και η χάρις», λέει ο Γέροντας.

Στη συνοδεία του. Χαρακτηριστικό είναι το αλεξιτήριον ξύλον, το οποίο οι δαίμονες το φοβούνται και φρίττουν, ορώντες τον άνθρωπον να τιμωρείται ως μάρτυς διά του Χριστού την αγάπη. Και τι άλλο περισσότερο μπορεί να σημαίνει αυτό; Μεμψία. Έγραψε σε μία αδελφή: «Να βλέπεις ότι έχεις όλον εξ ολοκλήρου το δίκαιο και να πεις στον εαυτό σου ότι έχεις το άδικο. Αυτή, αδελφή μου, είναι η τέχνη τεχνών και επιστήμη επιστημών. Να ραβδίζεις τον εαυτό σου μέχρι όπου πεισθείς να ονομάζεις το φως σκότος και το σκότος φως. Να φύγει κάθε δικαίωμα και να σβήσει τελείως η έπαρσις».

Γίνεις μωρός εν πλήρει τη συνειδήσει. Ναι, ο Γέροντας ράβδιζε τον εαυτό του, όχι μόνο τους λογισμούς του, αλλά και το ίδιο το σώμα. Αυτή η σκληρότης και η άκρα αυτομεμψία του Γέροντος είχε υπόβαθρο τα λόγια του Αποστόλου Παύλου, «ὅτι οὐκ ἄξια τὰ παθήματα τοῦ νῦν καιροῦ πρὸς τὴν μέλλουσαν δόξαν ἀποκαλυφθῆναι εἰς ἡμᾶς». Γενικά, η εξάσκηση των αρετών δεν οδηγούσε τον Γέροντα σε αυτοδικαίωση, αλλά σε περισσότερη αυτομεμψία. Γνώριζε και πίστευε ότι παν αγαθόν είναι δώρον παρά Κυρίου και έβρισκε πάντοτε τρόπο για να μέμφεται τον εαυτόν του. Ναι, έκλαψε στην προσευχή, αλλά λέει:

«Μία αρετή εργάζομαι και μου λείπουν ακόμη τα 99». Τεκμήριον της πνευματικής προόδου γι’ αυτόν είναι να γνωρίζει κανείς περισσότερο και καλύτερα τα σφάλματά του. Τι έννοια και αιτία έχουν τα δάκρυα εκτός από την αυτοσυνειδητοποίηση της αμαρτωλότητας και την αυτομεμψία; «Πάλιν κλαίτε;» τον ρώτησαν οι μαθητές του προ της κοιμήσεώς του. Απαντάει: «Μήπως γνωρίζω αν ήταν αρεστά όσα έπραξα στην ζωή μου για τον Θεό;»

Ο Θεός εγχέει την χάρη Του και ο άνθρωπος κατακρίνει τον εαυτό του. Αυτός είναι ο πνευματικός κανόνας συνεργασίας με την Θεία Χάρη. Η κακή αρχή γίνεται όταν πιστεύεις πως με την αγωνιστικότητα και την καλή προσπάθεια βρίσκεις την Θεία Χάρη και πως όσοι την στερούνται αίτιοι είναι οι ίδιοι, που δεν θέλουν να αγωνιστούν. Καταραμένη αυτοπεποίθηση, που γεννά και φέρει τον εγωισμό και την οίηση.

Αν αποκτήσεις την επίγνωση ότι όλα εκ Θεού έρχονται και δεν είναι εκ των ιδίων κόπων, δεν μπορείς ποτέ να κρίνεις κανένα, καν να τον βλέπεις αισχρώς να αμαρτάνει, διότι λες ευθύς: «Δεν έχει, Χριστέ μου, την χάρη Σου».

Αυτός αμαρτάνει· αν φύγεις και από εμένα, θα πράξω χειρότερα. Αν στέκω, στέκω διότι Συ με βαστάζεις. Πόσον είναι ωραίοι οι στεναγμοί, παρ’ όλην την χάρη και τις εμπειρίες που είχε! Στεναγμοί στους οποίους εκφράζει την αίσθηση της ευτελείας του και το δέος με το οποίο προσπίπτει προς τον δυνάμενον σώζειν. Επισημαίνει ο βιογράφος του.

Ο Γέροντας ότι είναι άξιος κολάσεως, αλλά το μόνο που θέλει ο Γέροντας και εκφράζει: «Γλυκύτατέ μου Σωτήρ και Θεέ, εγὼ μὲν οὐδὲν ἀγαθὸν ἔπραξα καὶ εὐάρεστον ἐνώπιόν σου, ἀλλὰ ὡς ἐπιμελὴς ἐργάτης τῆς ἁμαρτίας εἰμὶ ἄξιος πάσης κολάσεως».

Εάν και κολαστώ, δικαίως μου πρέπει, αρκεί μόνο εσύ να μην είσαι κατ’ εμού λυπημένος, αλλά να με κοιτάξεις με χαρούμενο πρόσωπο, και τότε δι’ εμέ και ο Άδης θα είναι γλυκός παράδεισος. Παρ’ όλο τον αγώνα του, οι στεναγμοί της μετανοίας συνεχίζονται πάντοτε. Αναφωνεί: «Δι’ αγάπην σου ψεψύχω εις το στάδιον. Εἰμὶ τὸ τάλαν, εἰμὶ τὸ πονηρὸν καὶ ἄγριον. Ἀκοῇ μὲν ἤκουόν σου τὸ πρότερον, νυνὶ δὲ ὁ ὀφθαλμός μου ἑώρακέ σε· διὸ ἐφαύλισα ἐμαυτὸν καὶ ἐτάκην, ἥγημαι δὲ ἐμαυτὸν γῆν καὶ σποδόν». Πώς δύναται να υπακούει κανείς εάν έχει αυτοπεποίθηση ή καύχηση; Όποιος κάνει τελεία υπακοή

εκείνος που μέμφεται τον εαυτόν του συνεχώς και εμπιστεύεται στον Γέροντά του. Ο υπακούων πιστεύει ότι ο εαυτός του είναι άρρωστος και κακός και τον υποτάσσει ελεύθερα στην καθοδήγηση του καλού και έμπειρου Γέροντα και υποτάσσει δι’ αυτού κάθε σκέψη στην υπακοή του Χριστού. Ο εγωιστής δεν μπορεί να κάνει υπακοή. Η υπακοή προϋποθέτει δύο όρους: πρώτον, την αυτομεμψία του εαυτού, και δεύτερον, την εμπιστοσύνη στον Γέροντα. «Κόπτε κάθε μέρα και ώρα το θέλημά σου και μην ζητείς άλλην οδόν πλην αυτής». Αυτό σημαίνει να μέμφεται κανείς τον εαυτό του συνεχώς και να απαρνηθεί το θέλημά του. Επίλογος.

Αυτομεμψία, τέχνη τεχνών, είσοδος όλων των αρετών. Πλούσια είναι η πνευματική ασκητική παράδοση γύρω απ’ αυτήν την διδασκαλία και ο Γέροντας Ιωσήφ ο Ησυχαστής αποτελεί έναν ιδιαίτερα ξεχωριστό διδάσκαλο και εφαρμοστή. Όντως είναι δύσκολος ο αγώνας κατά του εαυτού μας, κατά του εγωισμού, κατά της αυτοδικαιώσεως, ιδιαίτερα δε του συγχρόνου ανθρώπου, του γεννήματος της καταναλωτικής κοινωνίας, στην οποία παλεύει ο άνθρωπος να εξαφανίσει τον άλλον, για να υπάρχει αυτός και μόνον. Όμως, όσο είναι αυτή η τέχνη δύσκολη, τόσο είναι και απαραίτητη. Γι’ αυτό η συμβολή του Γέροντος Ιωσήφ είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη σήμερα. Είναι σύνθημα και αφύπνιση.

Βηματισμός διαμέσου της θεανθρωπίνης οδού, την οποίαν χάραξε ο ίδιος ο Χριστός, όταν ἑαυτὸν ἐκένωσε, μορφὴν δούλου λαβών, ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν, γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ. Ναι, ο Θεός τοις ταπεινοίς δίδωσι χάριν, δηλαδή στους πτωχούς εν πνεύματι. Είθε το παράδειγμα του Γέροντος, η διδασκαλία του και η πρεσβεία του να μας οδηγήσουν προς το ύψος της ταπεινώσεως, προς εκείνη την κάθοδο προς το ύψος, στο πλήρωμα της εν Χριστώ ενώσεως και στη σώζουσα δικαίωση της αυτομεμψίας.

Εφόσον αρχή σωτηρίας για κάθε άνθρωπο είναι η καταδίκη του εαυτού του, κατά την φιλοκαλική μας διδασκαλία, ευχαριστώ.

Ήρθατε, καλώς ήρθατε.

Ευχαριστούμε τον Σεβασμιότατο Μητροπολίτη Χαλεπίου, κ. Παύλο, για την ωραία, εύστοχη περιγραφή από τα κείμενα του Γέροντα Ιωσήφ, που πραγματικά ευωδιάζουν και μας βοηθούν στην πνευματική μας στήριξη και ανάπτυξη. Νομίζω ότι έχουμε συμπληρώσει την ώρα μας. Είναι 12 η ώρα τώρα και πρέπει να πάμε για το διάλειμμα, νομίζω.